CHANGE COLOR
  • Default color
  • Brown color
  • Green color
  • Blue color
  • Red color
CHANGE LAYOUT
  • leftlayout
  • rightlayout
SET FONT SIZE
  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
Change COLOR/LAYOUT/FONT

Câu Lạc Bộ TÌNH NGHỆ SĨ

TRANG CHÍNH Văn Học Truyện Ngắn Dưới giàn thiên lý (2)

Dưới giàn thiên lý (2)

E-mail Print
User Rating: / 0
PoorBest 

Truyện ngắn: Dưới giàn thiên lý (tiếp theo và hết) 

Tôi còn đang lan man nghĩ ngợi về chuyện ăn uống thì có tiếng người gọi ở ngoài cổng. Hình như tiếng anh Hướng, là anh rể tôi, chồng chị Hạnh. Chợt nhớ hôm nay Thứ Bảy, chắc anh chị đến chơi, tôi vội theo đường chái nhà chạy ra đằng trước mở cổng. Quả đúng là anh Hướng, chị Hạnh và cả cháu Cương nữa. Anh đang trả tiền người đạp xích- lô, chiếc xe gắn máy “Puch” của anh dựng ở cạnh cổng, còn chị Hạnh thì đang đứng một bên bế bé Cương đã hơn một tuổi, con đầu lòng của anh chị. Tôi reo to lên, đồng thời cũng để mọi người trong nhà biết:

- A, Anh Hướng, chị Hạnh. Em chào anh chị. Mẹ ơi, có anh Hướng, chị Hạnh đến chơi. Có cả cháu Cương nữa.

Anh Hướng người cao nhưng không to, anh là học trò của bố tôi từ ngày còn ở ngoài Bắc. Anh hơn chị đến bảy tuổi và đã gia nhập quân đội quốc gia từ trước khi di cư. Vào trong Nam, anh là sĩ quan trong quân đội Việt Nam Cộng Hòa và vì nhà bố mẹ anh ở gần nhà bố mẹ tôi, anh đã có dịp mỗi khi về phép đến thăm hỏi thường xuyên thày dạy cũ. Bố mẹ tôi thấy anh là người đàng hoàng, gia đình nền nếp nên cũng thương mến. Có lẽ cảm động cái tình thày trò quyến luyến của anh, và chắc cũng có cả tình cảm riêng của anh với chị Hạnh trong đó nữa, nên bố mẹ đã quyết định gả chị cho anh sau khi gia đình anh ngỏ lời cầu hôn. Phần chị Hạnh là con gái theo truyền thống con nhà gia giáo, cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy, hơn nữa, chắc dưới mắt chị, anh Hướng là người “được” nhất trong số những anh học trò của bố, nên đã chấp nhận lấy anh làm chồng. Đám cưới đã diễn ra ngay tại nhà bố mẹ tôi với bàn tiệc bày từ trong phòng khách ra ngoài sân, vào lúc chị mới mười bảy tuổi, lên xe hoa mà nước mắt lã chã đầm đìa, lấy chồng sao giống như bị đi đày. Còn nhớ hôm ấy, tôi hãy còn ngây thơ, mặc quần áo đẹp mà đi nhập bọn cùng đám trẻ con hàng xóm, hát ghẹo anh chị ngay trong lúc đón dâu: “Cô dâu chú rể, làm bể bình bông, đổ thừa con nít, bị đòn tét đít.” Vì cái tội hát bậy đó, tôi đã suýt bị mẹ cho ăn đòn.

Anh Hướng bước đến gần cổng, tay xách chiếc túi vải đựng quần áo em bé, bình sữa và những đồ lặt vặt. Hôm nay anh mặc quần áo “xi vin” chứ không đóng bộ quân phục oai phong như những lần trước đây. Anh vừa cười vừa xoa đầu tôi hỏi:

- Bố mẹ có nhà không em? Anh chị đem cháu Cương về thăm ông bà ngoại và các cô cậu đây.

Tôi nhanh nhẹn đưa tay cầm cái túi vải cho anh dắt xe máy vào sân rồi trả lời:

- Bố đi đâu rồi ấy. Có mẹ, cô An với tụi em ở nhà thôi.

Chị Hạnh bế Cương đến bên tôi, hạ thấp cháu xuống một chút cho gần ngang tầm mắt tôi rồi chị vui vẻ nói:

- Này, con chào cậu Huấn đi này. Ạ cậu đi, aaạạ.

Chưa dứt tiếng “ạ” kéo dài, chị khẽ nghiêng người bé Cương xuống giống như đứa bé đã biết phép lịch sự, cúi đầu chào người lớn khi mới gặp, dù cái thằng “người lớn” là tôi đây cũng chẳng lớn hơn cháu mình là bao. Trong lúc Cương, một đứa bé mới hơn một tuổi, được mẹ huấn luyện cho bài học vỡ lòng về sự lễ phép theo đúng như sách vở giáo khoa “dạy con từ thuở còn thơ”, mở miệng “ạ” một tiếng nhỏ, thì cậu nó chỉ biết đứng đực mặt ra không nói được một câu, cũng không có cử chỉ vồn vã nào để đáp lại cháu mình. Hôm nay Cương được mẹ mặc cho bộ quần áo “cao bồi” xanh lơ, đầu đội cái mũ vải mỏng màu vàng, chân đi giày nhựa trắng trông thật gọn gàng và đẹp mắt. Vài tháng trước đây, khi Cương đã bắt đầu tập tễnh biết đi và thỉnh thoảng nói được mấy tiếng “măm”, “mạ”, “ba”, “bà”… thì mỗi lần anh chị Hướng đưa cháu đến chơi, mọi người đều quây quần tại phòng khách dạy cho cháu tập nói thêm những tiếng khác. Không biết tại Cương là con trai, chậm biết nói hơn con gái, như mẹ tôi và cô An thường bảo, hay tại cháu mắc cỡ không chịu mở miệng nói nhiều mà sau bao lần dụ dỗ, hứa thưởng bánh kẹo, đồ chơi, Cương chỉ nói thêm những tiếng như” ông”, “bé”, “bố”, “cô”. Riêng tiếng “cậu” thì có mỏi miệng dạy bao nhiêu lần, Cương cũng không chịu học. Anh Hướng lúc đó đang ngồi hàn huyên vui vẻ với bố tôi, quay sang pha trò: “Tiếng “cậu” chắc khó nói chứ tiếng “chú” nó nói được đấy. Ở nhà ông bà nội, nó nhìn thấy chú Trình nó gọi “chú, chú” rõ lắm. Thôi cậu Huy với cậu Huấn để nó gọi bằng chú hết đi cho tiện.”

Tôi còn đang ngượng ngập, không biết mở miệng khen thằng cháu một tiếng, thì mẹ tôi đã xuất hiện ở cửa trước. Tôi lảng ra đi đóng và gài cánh cổng lại trong lúc mẹ đưa tay bế cháu ngoại cưng từ tay chị Hạnh. Mẹ hôn lấy hôn để vào hai bên má phính của cháu, giả giọng trẻ con:

- Úi giào ui, cháu cưng của bà đây giồi. Cho bà mi một cái nào, úm à, úm à, úm…

Sau mỗi tiếng “úm à” lại có một tiếng “choét” phát ra do động tác hôn má nồng nhiệt của bà ngoại dành cho cháu. Anh Hướng vừa dựng xe máy xong bước lại tươi cười:

- Con chào mẹ. Hôm nay con được nghỉ phép nên đưa nhà con với cháu về thăm thầy mẹ với các em. Thầy mẹ vẫn được khỏe chứ ạ? Thầy có nhà không ạ?

- Cám ơn anh, ông nhà tôi và tôi vẫn bình thường. Ông ấy đi lên nhà xuất bản rồi, chắc nói chuyện về quyển sách giáo khoa sắp in. Anh Hướng lúc này trông hơi phát tướng ra đấy nhỉ.

Mẹ tôi vẫn thường gọi anh Hướng, con rể mẹ, là anh, xưng tôi theo kiểu mấy bà người Bắc gọi con rể lớn tuổi, không thua tuổi mình bao nhiêu. Còn anh Hướng thì gọi bố mẹ tôi là thầy mẹ, xưng con, chỉ khác trước khi anh lấy chị Hạnh chút xíu, khi đó, anh cũng xưng con và gọi bố mẹ là thầy cô.    

- Mẹ ơi, từ cả hai tuần nay anh ấy được biệt phái về thành phố, không phải đi xa nên ăn uống đầy đủ mới có da có thịt thế đấy. Bà nội cháu Cương cứ đem đồ ăn sang cho mãi. - Chị Hạnh vừa cười vừa đỡ lời cho chồng.

- Ừ, thế thì tốt quá. À thế ông bà nội cháu vẫn khoẻ cả chứ? - Mẹ tôi quay sang anh Hướng hỏi tiếp.

- Cám ơn mẹ, thầy me con vẫn được khỏe. Thầy me con có nhắn lời vấn an sức khỏe của thầy mẹ. Me con có dặn con đưa cái hộp này biếu mẹ, quà cho em Duy. Em vẫn ngoan chứ mẹ? - Anh Hướng đưa cho mẹ tôi cái hộp mỏng có lớp giấy bóng kính ở mặt trên mà anh đã cầm sẵn ở tay từ lúc dựng xe xong. Hình như có bộ quần áo trẻ con xếp ở bên trong.

- Ồ, quý hóa quá. Anh cho tôi gửi lời cám ơn ông bà nội cháu nhé. Bà cứ cho quà mãi. Em nó cũng ăn ngủ đều anh ạ. Đã lẫy giỏi lắm rồi, còn trườn được nữa đấy. Ờ thôi, tất cả vào trong nhà đi. Hạnh, con lấy hai ly nước cam mẹ vắt sẵn ở trên bàn nước, bỏ tí đá vào hai vợ chồng uống cho đỡ khát, cho cháu Cương nó uống nữa. Huấn đâu, vào đây chơi với cháu này. Con lấy đồ chơi ra hai cậu cháu chơi đi.

Mẹ tôi nói một hơi rồi đặt bé Cương đứng xuống giữa phòng khách, trên nền gạch bông. Trong lúc tôi vào phòng trong tìm mấy thứ đồ chơi, cô An đã biết có anh Hướng chị Hạnh và cháu Cương đến, nên thay bộ quần áo mới cho em Duy rồi bồng em ra phòng khách nói chuyện. Khi tôi chọn xong được mấy thứ đồ chơi bằng nhựa mềm, định chạy ra thì thấy chị Trang đứng ngấp nghé ở ngưỡng cửa nhìn vào phòng khách. Tôi nắm tay chị ra theo nhưng chị rụt lại không chịu. Biết ý chị mắc cỡ, không thích chào hỏi, dù là với anh Hướng, anh rể và cũng không phải là người xa lạ gì, tôi không níu kéo nữa. Trước sau gì thì lát nữa đây chị cũng sẽ được bế ẵm và chơi với cháu Cương khi tôi dắt nó vào cho chị xem. Tôi đem đồ chơi ra phòng khách thì thấy mẹ, cô An, anh Hướng và chị Hạnh đang ngồi quanh trên ghế sa-lông, còn cháu Cương thì mặt có vẻ ngơ ngác, e lệ, bị chị Hạnh đẩy ra đứng trước mặt em Duy. Cô An bế nhấp nhấp em Duy trên tay, cô cầm cánh tay nhỏ bé của Duy đưa về phía Cương nói đùa: “Cháu Cương đến chơi với con này, thấy cháu giỏi chưa, cháu có quần áo đẹp chưa kìa, hai cậu cháu nắm tay nhau chạy đi chơi đi này.” Chị Hạnh nắm một bàn tay con mình đặt vào bàn tay của em Duy, giả giọng trẻ con, nói thay cho Cương: “Cậu Duy mau ăn chóng lớn đi chơi với cháu nhé. Mai mốt hai cậu cháu đi sở thú chơi xích đu, xem voi xem hổ nhé.” Mọi người cười đùa vui vẻ, tạo chuyện cho hai cậu cháu, nhưng cậu lại nhỏ tuổi hơn cháu, làm như cả hai đứa bé đã biết nói rành rọt, và vì mắc cỡ nên không chịu phát ngôn thành lời. Thấy tôi ra, mẹ tôi ngưng cười, quay nhìn anh Hướng, mẹ nói:

- Hôm nay anh Hướng ở lại ăn cơm tối nhé. Để tôi làm cơm sớm, ăn xong rồi hãy đưa mẹ con nó về. Anh ngồi chơi nói chuyện với cô An và các em nhé.

Mẹ nói xong đứng lên ngay không đợi anh Hướng và chị Hạnh trả lời. Anh Hướng nói với theo trong lúc mẹ đi vào trong nhà:

- Vâng, cám ơn mẹ. Mẹ cho chúng con ăn gì cũng được, mẹ đừng bày vẽ phải mệt.

Mẹ tôi nói nhanh trước khi đi khuất vào nhà trong:

- Không có gì đâu, anh đừng lo, cũng ăn như thường ngày thôi.

Anh Hướng nói thật lòng nhưng anh cũng biết mẹ tôi sẽ không làm thức ăn như thường ngày theo lời mẹ nói. Mỗi lần anh chị đến chơi, nhất là vào dịp cuối tuần thế này, thể nào mẹ cũng đi chợ mua thêm thức ăn về làm những món đặc biệt để đãi anh chị và cũng là để cả nhà cùng vui vẻ, vì lâu lâu mới có dịp mọi người đoàn tụ. Mẹ vào rồi, câu chuyện xoay quanh hai đứa bé một lúc cũng nhạt. Cương đã bắt đầu tỏ vẻ khó chịu. Hiểu ý con, chị Hạnh đẩy Cương về phía tôi, tay chỉ, miệng nói: “Kìa, cậu Huấn có đồ chơi gì hay quá kìa, con ếch biết nhảy kìa, con ra chơi với cậu đi.” Thằng bé được giải thoát khỏi cái vòng o ép của người lớn vội bước ngay tới cậu nó. Nó đã quen với tôi từ những lần trước nên không e ngại gì. Tôi ngồi sẵn dưới nền gạch bông giữa phòng, mấy thứ đồ chơi nằm rải rác bên cạnh. Cương bước đến gần rồi đứng lại ngây người, tròn xoe mắt nhìn con ếch bằng cao su màu xanh lá cây, có cái ống nhựa dài nối từ đuôi vào một quả bong bóng nhỏ màu đỏ đang nằm trong tay tôi. Tôi bóp quả bóng một cái, con ếch được căng hơi, búng người nhảy lên giống như ếch thật. Cương giật mình lùi lại có vẻ sợ hãi nhưng mắt vẫn hướng về con ếch. Tôi tiện tay bóp luôn ba bốn cái, con ếch nhảy liên tiếp ba bốn lần nhưng không vượt xa khỏi chu vi vài gang tay. Cương nhìn một lúc đã có vẻ quen không sợ nữa, chắc vì thấy tôi dám cầm con ếch trong tay mà không hề hấn gì. Nó mon men đến gần hơn rồi ngồi xuống. Biết thằng bé thích con ếch, món đồ chơi mà tôi mới mua ở tiệm bán đồ chơi hôm trước, trong lúc chạy ra chợ mua thêm mấy món gia vị cho mẹ làm cơm, tôi đưa quả bóng cho nó cầm. Cương rụt rè một chút rồi cũng cầm nhưng không không biết làm gì hơn. Tôi phải giục nó: “Bóp đi, bóp, bóp thế này này.” Tôi đưa bàn tay ra bóp không khí mấy cái làm thí dụ. Thằng bé vẫn không hiểu hay nó hiểu nhưng bóp nhẹ quá, không có tác dụng gì. Tôi nhích người lên, nắm lấy bàn tay đang cầm quả bóng của nó bóp khá mạnh một cái. Vô tình, trong lúc tôi với người sang phía Cương, một đầu gối chân tôi đã gạt con ếch xoay đầu hướng về thằng cháu, con ếch nhảy lên trúng ngay người thằng bé. Cương hoảng hốt kêu “á” lên một tiếng rồi vội vã đứng ngay dậy, lùi ra đằng sau. Nó đang định chạy về phía bố mẹ nó thì phát hiện con ếch hãy còn đang vướng vào gấu quần “din”, được gấp lên hai lần chắc vì ống quần dài hơn chân nó. Cương bật khóc oà và dậm chân sợ hãi. Chị Hạnh, cô An và em Duy lúc đó đã vào phòng trong, chỉ còn anh Hướng đang ngồi xem báo ở ghế sa-lông. Anh bước đến bế con lên dỗ dành và sau khi nghe tôi kể lại sự việc anh chỉ cười xòa, còn nói trêu con cưng của mình là sao con trai mà nhát thế. Phải một lúc sau Cương mới trở lại bình tĩnh và chịu ngồi xuống chơi thảy bóng sau khi tôi đã đem con ếch biết nhảy cất đi.

Hai cậu cháu chơi thêm vài thứ đồ chơi nữa thì tôi đã thấy chán. Chợt nhớ chị Trang chưa được hỏi han hay bế ẵm cháu, tôi nói với anh Hướng xong dắt Cương vào phòng trong rồi lần xuống sau nhà. Mẹ đang ở dưới bếp chuẩn bị đi chợ mua thêm đồ ăn. Chị Hạnh đứng bên cạnh, hình như cũng đang chờ để cùng đi với mẹ. Chị Trang đang ngồi nhặt thóc và sạn từ cái giá gạo để trên bàn dưới mái hiên. Nhìn thấy bé Cương đang lũn chũn từng bước nhỏ tiến đến, chị vội ngưng công việc, đứng dậy, giơ hai cánh tay, vui vẻ dẹt giọng ra: “A, Cương biết đi giỏi quá rồi. Trông dễ thương quá, ra đây cô bế cái nào.” Đối với chị Trang, Cương không quen như đối với tôi, nhưng nó cũng không lạ và e sợ. Nó chỉ không tỏ vẻ thích thú lắm khi được chị bế. Biết thằng cháu còn ngượng nghịu, chị Trang khen lấy khen để bộ quần áo đẹp của Cương, tuy là kiểu “cao bồi” nhưng lại có thêu hình con mèo và con thỏ với cây lá cành ở hai bên vạt áo. Nhưng coi bộ nó không để ý gì đến chuyện quần áo đẹp. Chị Trang nhìn quanh để tìm xem có cái gì làm trò cho cháu chơi không, thì chợt thấy mắt Cương cứ chăm chăm hướng về cái giá gạo, chị hiểu là đã có món đồ để hấp dẫn thằng bé. Chị ngồi xuống ghế, đặt Cương trong lòng rồi cho cả hai tay nó vào trong giá gạo chà chà. Cương thích chí xủi hai bàn tay ngập vào đống gạo trắng ngà rồi ngọ nguậy trong đó. Chắc cảm giác nhột nhột hay hay của những hạt gạo mát mẻ, cọ xát vào da bàn tay non nớt, làm Cương thích thú khiến nó bật cười lên khanh khách.

Tiếng cười bé thơ trong trẻo hồn nhiên làm mẹ và chị Hạnh đang nói chuyện gần đó cũng ngạc nhiên quay lại nhìn. Chị Hạnh reo lên: “Cô Trang tài quá, làm thằng Cương nó cười được, ở bên nhà chị nó chẳng cười bao giờ.” Mẹ hơi nghiêm mặt nói vọng lên: “Hai đứa cho cháu chơi cẩn thận không khéo lại đổ cả gạo ra đấy. Nhớ rửa tay cho nó nghe không.” Nói xong mẹ nháy mắt ra hiệu cho chị Hạnh rồi cả hai vội lẳng lặng đi nhanh ra cửa sau. Có lẽ mẹ lo bé Cương nhìn thấy chị rồi lại đeo, không dứt ra để đi chợ được như những lần trước. Cương coi bộ không để ý gì đến mẹ, nó vẫn đang khoái chí nghịch gạo trong giá. Được một lúc, chị Trang giữ yên hai tay nó nằm sâu giữa đống gạo rồi dùng tay còn lại vun gạo ở chung quanh lên thành cái đụn. Tôi ham vui cũng đến cạnh dùng tay vun gạo giống chị. Thấy Cương có vẻ chịu để yên tay không cựa quậy, nét mặt hí hửng tò mò nghĩ chắc đang có trò chơi gì hấp dẫn, chị Trang buông tay nó ra và dùng cả hai tay chị để cùng tôi vun gạo cho nhanh. Khi đụn gạo đã ở vị thế cao nhất, không thể vun cho cao hơn, hai chị em ngừng tay. Chị Trang reo lên, hai tay vỗ vào nhau: “A, hoan hô, bé Cương xây nhà cao ghê chưa, nhà ba tầng đó nghe, hoan hô.” Tôi cũng hào hứng vỗ tay hoan hô theo chị.

Chợt mắt tôi bắt gặp một vật gì đang nhúc nhích chuyển động nơi đỉnh cao của đụn gạo. Nhận ra đó là con sâu gạo màu trắng đục với cái đầu chấm đen, đang ủn mình bò nhanh giữa những hạt gạo như để tìm chỗ ẩn nấp, nhưng không chịu chui vào trong, mà lại cứ trườn mình ra ánh sáng. Sợ bé Cương sẽ hoảng mà hất tung hai tay lên làm văng gạo ra, tôi nhào tới để chộp con sâu vất đi. Chị Trang hình như cũng đã nhìn thấy con sâu đó, nhưng tính chị vốn sợ sâu nên không tìm cách bắt con sâu, mà chỉ đưa tay xuống để giữ hai cánh tay Cương. Chị và tôi hành động đã nhanh, tuy nhiên cũng không kịp, bé Cương đã nhìn thấy con sâu cùng lúc như hai chị em tôi vậy, vì giá gạo nằm ngay trước mặt nó, mắt nó lúc nào cũng chăm chăm nhìn vào đụn gạo, làm sao mà không thấy. Nó hoảng kinh kéo giựt hai tay về, miệng hét lên sợ hãi. Sức kéo tay về của Cương, tuy là của một thằng bé mới hơn một tuổi, nhưng do sợ hãi đã đủ mạnh để hai khuỷu tay và cườm tay của nó đánh văng cả giá gạo đổ nghiêng vào người. Một phần gạo đã tuôn vào lòng Cương trước khi tôi và chị Trang kịp giữ cái giá lại. Thằng bé càng kinh hãi khóc thét lên, vùng vằng chân tay, tưởng như cả bao nhiêu hạt gạo đang biến thành những con sâu bò vào người. Chị Trang và tôi cũng hoảng không kém. Phần lo thằng cháu khóc to quá, làm bố nó tưởng hai chị em tôi đã làm nó ngã, hay gây cho nó cái gì đau đớn lắm. Phần sợ mẹ về biết chuyện sẽ bị mắng, có khi bị đòn vì đã làm rơi nhiều gạo xuống dưới đất.

Mẹ tôi rất quý gạo. Mẹ thường bảo mỗi hạt gạo là một hạt ngọc, phải biết giữ gìn cẩn thận, tuy mẹ cũng chưa chỉ cho tôi xem hạt ngọc nó ra làm sao. Mẹ kể chuyện người ở quê mẹ chết đói năm Ất Dậu 1945 vì không có gạo hay bất cứ cái gì có thể bỏ vào miệng để ăn. Mỗi lần thấy chị em tôi ăn cơm xong làm vãi cơm ra bàn hay còn dính bát, mẹ bắt phải nhặt lên và ăn cho sạch. Mẹ nói: “Các con đừng phí cơm phải tội. Nhiều người khổ lắm, không có cơm mà ăn. Không biết quý hạt cơm hạt gạo, có ngày Trời phạt bắt chết đói đấy.” Hai chị em còn đang loay hoay dỗ cháu thì anh Hướng nghe tiếng con khóc đã chạy xuống, nét mặt có vẻ lo lắng, cô An cũng bế em Duy bước ra xem. Nghe qua sự tình, anh Hướng yên tâm bế con lên phòng khách, không dám giao cho hai chị em tôi nữa. Chắc anh phải ngán ngẩm không hiểu tại sao hai cô cậu trông cháu thế nào mà hết ếch nhảy vào chân rồi lại đến gạo đổ vào người thằng bé. Anh và cháu Cương lên nhà trên rồi, cô An bảo chị Trang hót hết số gạo bị rơi xuống đất bỏ vào một cái túi, để cho gà nuôi trong chuồng ăn dần. Cũng may, lượng gạo này không nhiều lắm, và nơi gạo rơi xuống là nền xi măng nên dễ hót lại. Sau đó, để giúp chị nhặt sạn và thóc cho nhanh, tôi lấy thêm một cái giá, san bớt số gạo mới đong bù vào phần gạo vừa bị rơi xuống đất, cùng ngồi làm việc với chị. Hai chị em vừa nhặt vừa tức, lại vừa buồn cười, nhất là khi tôi kể thêm cho chị nghe chuyện con ếch nhảy vào ống quần của Cương lúc còn ở phòng khách.

Công việc nhặt sạn và thóc vừa xong được một lúc thì mẹ và chị Hạnh đi chợ về. Không biết mẹ với chị mua những thứ gì mà chị xách đầy một giỏ đi chợ, ngoài ra, mẹ còn cầm trong tay một cái túi cũng căng phồng. Hai chị em tôi bảo nhau đem số hạt thóc nhặt ra từ giá gạo bỏ vào máng cho gà ăn rồi cùng lẳng lặng đi lên nhà trên. Chuyện làm đổ gạo chắc trước sau gì mẹ cũng biết nhưng để từ từ cho mẹ hay thì tốt hơn. Mẹ vừa đi chợ về còn mệt, nói ra bây giờ không khéo mẹ nóng lên lại mắng một trận và cho ăn đòn. Hy vọng cả cô An và anh Hướng cũng sẽ nghĩ như vậy và không mách cho mẹ biết ngay. Dù sao có thể đổ lỗi cho thằng cháu Cương, vì sơ ý cho nó chơi gạo nên nó làm đổ. Nhưng như thế cũng khó tránh bị la mắng vì cái tội dám coi thường hạt gạo. Thế nào mẹ cũng bảo: “Hạt gạo nuôi sống con người, phải đổ mồ hôi sôi nuớc mắt, mất bao nhiêu công sức mới có được hạt gạo mà thành miếng cơm bỏ vào miệng, chứ có phải đồ chơi đâu mà hai đứa đem gạo ra cho cháu nó chơi như thế. Thiếu gì đồ chơi sao không lấy cho nó chơi mà đi cho chơi gạo.”

Tôi không biết tại sao mẹ có thể rất dễ dãi về những đồ ăn thức uống và vật dụng khác nhưng riêng đối với gạo và cơm, mẹ rất kỹ lưỡng và trân quý. Cả bố và cô An cũng vậy, nhưng vẫn không bằng mẹ. Nhìn mẹ chắt chiu nhặt từng hạt gạo lỡ rơi xuống đất, hay ngâm nước lớp cơm cháy còn thừa ở dưới đáy nồi, để sau đó cậy ra rồi phơi khô bỏ vào hộp nhựa để dành, thì mới biết mẹ căn cơ và coi trọng hạt gạo, miếng cơm như thế nào. Hình như mẹ làm vậy là do thói quen hay kinh nghiệm từ ngày xưa thôi, vì chẳng khi nào thấy mẹ lôi cái hộp cơm cháy phơi khô đó ra để nấu lại cho cả nhà ăn, hay chế biến thành món ăn đặc biệt nào. Hỏi mẹ thì mẹ trầm ngâm bảo: “Mình ở trongNamđược may mắn khỏe mạnh lành lặn, đời sống thoải mái, tìm miếng ăn tương đối còn dễ dàng. Tuy nhiên có những người không may, già yếu ốm đau tàn tật, tứ cố vô thân, tha phương cầu thực, có khi phải đi ăn mày khổ lắm. Các con nên biết nghĩ đến những người không may mắn đó. Mẹ để dành số cơm thừa này để giúp cho mấy người ấy. Các con nếu thấy có ai đến xin ăn thì lấy ra cho họ. Nếu hết rồi thì bốc đổ vào túi cho người ta mấy nắm gạo.” Nghe lời mẹ, mỗi lần có ông lão hay bà lão đội nón lá rách, đeo cái bị đứng trước cửa, lẩm bẩm cái gì trong miệng nghe không rõ, chị Trang và tôi biết ngay bổn phận phải làm. Nhiều hôm, của đáng tội, quý vị ăn mày đến đông quá, những người đầu còn được nhiều cơm cháy hay ba nắm gạo. Mấy người sau chỉ còn được cho một nắm gạo hoặc thay gạo bằng tiền, một đồng hay năm mươi xu chẳng hạn. Được cái dù ít dù nhiều, ai cũng tỏ vẻ vui mừng cám ơn, trông thật tội nghiệp.

Thường thường vào chiều thứ Bảy đẹp trời thế này là chị Trang và tôi đã chạy sang nhà bạn bè hàng xóm để nhập bọn chơi với chúng nó rồi, nhưng hôm nay có anh Hướng, chị Hạnh và cháu Cương đến chơi, mẹ lại sắp làm cơm, hai chị em tôi bảo nhau bày trò chơi ở nhà, lỡ mẹ có cần sai gì thì không phải đi tìm. Sau một hồi bàn tính, chúng tôi mới quyết định chơi trò búng thun. Chả là vì hai chị em một trai một gái, mỗi đứa chơi rành một loại trò chơi khác nhau, phải tìm loại trò chơi nào cả hai chơi giỏi, hay dở gần như nhau thì mới không gây bất công, ganh tị. Món búng thun này chị Trang là con gái đáng lẽ phải chơi hay hơn tôi nhưng không hiểu sao, tay chị cũng lọng cọng không kém gì tôi, búng được vài phát là cọng giây thun, tưởng dễ ăn vậy, bị xoắn thừng và nằm giữa vạch phấn. Chị Trang và tôi mỗi người đều có một đoạn dây thun kết, được làm bằng những sợi dây thun đơn, cứ năm sợi chập lại, móc nối vào với nhau thành từng nấc. Đoạn dây thun kết càng dài thì tổng số tài sản dây thun càng nhiều, cứ mỗi nấc là năm cái nhân lên. Mỗi lần chơi búng thun chỉ cần tháo ra hai nấc, tức là mười cái, nhập chung với số dây thun của đối thủ để làm tài sản chung, sau đó oẳn tù tì xem đứa nào được đi trước. Đứa đi trước sẽ vơ hết hai mươi cọng dây thun nắm trong bàn tay, đưa hơi cao lên rồi thả xuống dưới đất bên phía của nó. Cọng thun nào rơi trúng vạch phấn kẻ ngang, phân chia vùng đất hai bên đối thủ, hay rơi hẳn sang bên kia, là coi như phần thưởng dành cho đối thủ, tên này sẽ được thu gom những cọng thun này về, coi như của nó. Đứa vừa thả đống dây thun xuống bắt đầu lựa những sợi thun nào dễ ăn nhất để búng trước, thí dụ như những sợi nằm lẻ loi, gần vạch phấn. Nó dùng một ngón tay, ngón nào cũng được, nhưng chỉ một ngón, búng sợi dây thun một cái, và chỉ được búng một lần, mỗi lần một sợi thôi, sao cho sợi dây thun này bay vượt qua vạch phấn lọt vào khu vực bên kia. Sợi thun đó sẽ thuộc chủ quyền của đứa vừa búng. Nếu búng thành công một sợi, sẽ được tiếp tục búng sợi thứ nhì và các sợi khác cho đến khi phạm luật, thì đến lượt đối thủ trổ tài thảy và búng những sợi dây thun còn lại. Hai chị em tôi chơi búng thun dở ngang nhau, nên thường kết quả chẳng bên nào ăn thua bao nhiêu. Nhưng cái trò búng thun cũng như giải gianh, banh đũa, lò cò, ít tốn kém mà tạo được những giây phút giải trí lành mạnh, vui vẻ, luyện tập sự khéo léo chân tay, thích hợp với tâm hồn trẻ con.

Khi cuộc chơi kéo dài được nửa tiếng thì thằng cháu Cương ở đâu lon ton bước đến bên cạnh đứng xem. Thì ra anh Hướng trông nó nãy giờ đã chán. Anh để nó đi lang thang trong nhà và lơ đãng bước theo sau vài bước. Thằng bé chắc đã quên nỗi sợ sâu gạo và nhớ hai cô cậu, vì dù sao trong nhà chỉ có chị Trang và tôi hay chơi với nó mỗi khi anh chị Hướng cho nó đến thăm ông bà ngoại. Cương tần ngần đứng cạnh tôi một chút, rồi ngồi bệt xuống, chăm chú nhìn những sợi dây thun xanh đỏ vàng trông đẹp mắt. Anh Hướng rút kinh nghiệm hai lần con khóc vừa qua nên cũng kéo ghế ngồi gần đó theo dõi. Để chắc ăn, anh dặn: “Các em cho cháu nó ngồi xem nhưng đừng cho nó cầm dây thun nghe. Trẻ con hay bỏ dây thun vào mồm nguy hiểm lắm.” Tuy vậy, chỉ một lát anh đã không chú ý đến thằng con đang ngồi dưới đất nữa, anh giở tờ báo đang cầm trong tay đọc tiếp. Từ lúc anh Hướng xuất hiện, tay chị Trang bắt đầu lọng cọng hơn, có mấy sợi thun thật dễ ăn mà chị búng không qua khỏi vạch phấn. Thưa cơ hội, tôi búng ăn liên tiếp mấy lần cho đến hết số dây thun của đợt chơi đó. Tôi vừa đang đếm ra mười sợi thun để tiếp tục một đợt chơi mới, thì cảm thấy hình như chị Trang có vẻ không muốn chơi nữa. Có lẽ chị bị mất tự nhiên khi có anh Hướng ở gần và đang muốn bỏ ra chỗ khác. Tôi đang chần chừ thì cũng vừa có tiếng mẹ gọi to: “Trang, Huấn, xuống mẹ nhờ cái này.”

Chị Trang thu nhanh đống dây thun của chị bỏ vào cái hộp giấy rồi cầm đứng lên. Tôi cũng gom những sợi thun của tôi bỏ vào túi ny-lông, nói với anh Hướng một câu để anh trông chừng bé Cương, xong cầm túi đi nhanh vào phòng bên cạnh, nơi có cái hộc gỗ, chỗ để đồ chơi của tôi. Cất cái túi đựng dây thun vào hộc rồi, tôi đi xuống bếp. Mẹ gọi lúc này thì thể nào cũng là chuyện làm cơm cần người phụ như nhóm bếp, nhặt rau, giã chả cá, giã cua đồng hoặc thiếu món gì phải chạy ra chợ mua thêm đây. Bình thường mẹ hay gọi một lúc cả hai đứa như thế, dù thật sự chỉ cần một cũng đủ rồi. Nhưng hôm nay coi bộ mẹ phải làm thức ăn nhiều, dù chị Trang đã xuống bếp gặp mẹ trước nhưng tôi cũng xuống luôn cho chắc. Thật đúng như tôi dự đoán, khi xuống đến nơi đã thấy chị Trang đang chuẩn bị vo gạo nấu cơm, còn mẹ thì cầm sẵn tiền và tờ giấy gì trong tay.

Vừa thấy tôi mẹ vẫy lại ngay. Thì ra lúc nãy đi chợ, mẹ còn quên vài món chưa mua, hay tưởng ở nhà còn nhưng vừa rồi kiểm lại mới biết đã hết. Nhiệm vụ mẹ giao cho tôi là chạy ngay ra chợ mua cho mẹ hai đồng xả, hai đồng nấm mèo, một đồng hạt tiêu xay sẵn. Chả biết mẹ làm món gì mà chỉ thiếu vài thứ nhỏ nhặt như thế mà cũng bắt đi mua về cho bằng đưọc. Như thường lệ, câu nói cuối cùng của mẹ trước khi đẩy tôi ra khỏi cửa sau vẫn là: “Nhớ mua xong về ngay nghe chưa, đừng ghé vào đâu chơi đấy, đồ ăn chỉ còn chờ mấy thứ ấy thôi, về ngay để mẹ làm không có nó ôi. Mua đúng mấy thứ đã ghi trong giấy nhé, nhớ đấy.” Tôi nghe câu nói này nhiều lần quá thành nhàm. Đối với mẹ, cái gì mẹ cũng giục phải làm nhanh. Thì đã bảo tính mẹ nóng mà. Tôi đã có quá nhiều kinh nghiệm về việc chạy ra chợ mua đồ lặt vặt cho mẹ như thế này. Chỉ cần nghe qua âm điệu giọng nói, cùng nét mặt của mẹ và tình hình trong nhà lúc ấy, tôi có thể đoán được công tác mẹ giao cho tôi thật sự cần làm nhanh chóng, đúng như lời mẹ căn dặn, đi đến nơi về đến chốn, hay có thể thong thả, lan man ngoài đường. Nếu không cần gấp thì vừa đi tôi vừa có thể ngắm đồ chơi treo trên tường của những tiệm tạp hoá, hoặc tấp vào bác nghệ nhân đường phố, xem bác trổ tài với đôi tay thuần thục, biến những lá dừa non màu vàng pha màu lá mạ thành hình con cào cào thật to, có cái bụng là cái kèn thổi kêu toe toe, hay con cá, con tôm hoặc chiếc máy bay bán với giá thật rẻ. Có khi hên gặp ông già Cao Đơn Hoàn Tán - là tên gọi mấy đứa trong xóm đặt cho ông như vậy vì không biết tên thật của ông -  làm trò ảo thuật biến giấy thành tiền, lấy trứng trong tay áo… để bán thuốc dán đau nhức. Ông lại còn có con khỉ nhỏ biết nhảy lộn vòng, đi xe đạp và làm một số trò, xong cầm nón đi vòng quanh đám người đứng xem để xin tiền thưởng. Đôi lúc có cả nhóm mấy chú người Tiều mãi võ Sơn Đông, nói tiếng Việt lơ lớ. Mấy chú này ở trần, chỉ mặc quần dài vải đen nẹp đỏ, bó ống vào giầy, đập chiêng trống vang lừng ngay đầu chợ, cất giọng oang oang thu hút người đến xem. Một chú trổ tài vận nội công làm bật đứt nhiều vòng dây thép quấn quanh ngực và bụng. Thi triển xong tài nghệ, chú mở nút chai rượu gần đó, rót ra cái chung nhỏ, ực hết ngay một ngụm, để chứng tỏ ai mua và uống thứ rượu các chú đang quảng cáo đó sẽ được đô con và khỏe như vậy.

Đấy là khi biết món đồ mẹ sai đi mua không phải là thứ cần mang về ngay cho mẹ thì tôi mới la cà mấy nơi như thế. Tuy nhiên, như hôm nay chắc là tôi phải hoàn tất cho nhanh công việc mẹ giao rồi. Những hôm nhà có khách ở lại ăn cơm là những lần mẹ tất bật lắm. Tôi bước nhanh ra đường hẻm sau nhà, tai còn nghe loáng thoáng tiếng cháu Cương khóc và giọng anh Hướng đang nói cái gì, hình như có chữ “dây thun” trong đó. Từ nhà ra chợ không xa nhưng tôi cũng rảo bước cho mau. Vừa đi tôi vừa ngẫm nghĩ không biết có bà mẹ nào giống tính như mẹ tôi không. Mấy đứa bạn hàng xóm đâu có đứa nào bị mẹ nó sai chạy ra chợ thường xuyên như tôi, chỉ để mua có một vài thứ gia vị nhỏ nhặt không đáng kể.

Mẹ tôi đi chợ hàng ngày, có khi một ngày đi hai lần mà tôi không hiểu tại sao mẹ vẫn thường sai tôi chạy ra chợ xoành xoạch . Lại có những lần vừa mua xong đem về mẹ bắt chạy đi lần nữa, mua thêm một thứ mà lúc nãy quên không dặn. Những thứ mẹ cần lúc thì cân đường, lạng mỡ, mấy quả trứng, lúc thì bó rau húng, rau răm, mấy quả chanh, quả ớt, hay đồng hành, đồng tỏi, ngũ vị hương… Có lẽ khi ở chợ, mẹ đã quên mất những món phụ, do chỉ bận tâm với thức ăn chính, lại muốn mua cho được thứ thật vừa ý. Tôi biết mẹ tôi chọn thức ăn để làm bếp kỹ lưỡng lắm. Tôi là con trai mẹ không chú tâm dạy nhưng chỉ cần nghe nhiều lần những điều mẹ chỉ dẫn cho chị Trang là tôi đã thuộc lòng. Đại khái như: “Thịt bò phải đúng thịt mới ra, còn đỏ tươi do bà Từ bán, không phải thịt trâu có màu đỏ xẫm. Thịt heo phải màu hồng hồng, sờ vào còn dinh dính. Chân giò phải là chân trước của con lợn tơ, ngửi không có mùi hôi, của hàng bà Tổng. Cá lóc phải còn đang bơi trong chậu, không có hoa, cá chép, cá lục phải mang go còn đỏ, con mắt chưa mờ đục, ấn ngón tay vào thịt còn chắc, chỉ mua của cô Mến. Cua phải là cua gạch, mai nó màu xanh đen, cầm nặng tay, lật ngược người nó lên lấy móng tay ấn vào bụng nó thấy cứng và chắc là được. Gà phải gà trống thiến hoặc gà mái dầu, nếu không thì mái tơ, con nào nhìn mắt lờ đờ, gục lên gục xuống, vãi thóc trước mặt không buồn mổ là gà mắc toi rồi, kỹ hơn phải cầm chân nhấc ngược lên, nắn đùi, sờ ức, xem phao câu…” Những ngày nhà có giỗ hoặc dịp Tết, mẹ bắt chị Trang hoặc tôi theo mẹ đi chợ, cầm thêm một cái giỏ. Ở vào tuổi lên bảy lên tám, tôi chưa biết mắc cỡ với mấy đứa con gái học cùng trường - cũng đang theo mẹ chúng nó đi chợ, hay phụ bán hàng - khi phải đứng chờ sốt cả ruột nhìn mẹ xăm soi, xét nét từng món hàng muốn mua. Không phải mẹ sợ tốn tiền nhưng như đã nói, mẹ rất khó tính trong việc chọn lựa thức ăn ngon. Có khi chỉ vì không tìm được một thứ vừa ý, mẹ vẫy xích-lô, bắt tôi lên theo, đi đến những chợ xa hơn, có nhiều đồ ăn tươi hơn để mua. Chẳng gì, tại mẹ làm cơm rất ngon. Điều này phù hợp với cá tính của bố tôi vì bố tôi khó ăn cực kỳ. Không phải bố đòi hỏi những món cao lương mỹ vị. Thức ăn mẹ nấu cho bố và cả nhà ăn là những món rất thông thường mà những gia đình khác đều ăn. Nhưng hình như chỉ có mẹ mới có thể tìm mua và nêm nếm, thêm mắm giặm muối, nấu nướng, chế biến sao cho món ăn đó vừa đúng với khẩu vị tinh tế của bố, và sau đó là của anh Huy. Anh Huy là người thứ nhì sau bố cũng kén ăn ghê gớm, nhưng anh thích ăn những món nấu theo kiểu Tây phương hơn là Á Đông. Điều này khiến mẹ khá vất vả vì không thể trong một bữa ăn, làm đến hai món chính, vừa mất công vừa tốn kém. Vì thế, chiều được chồng thì con trai ngúng nguẩy. Tuy vậy, mẹ thường cố gắng để trong mâm cơm có được cả đĩa cá thu nướng kho mía cho cả nhà, và một cái đùi gà rô-ti vàng rượm dành cho anh Huy. Mẹ làm cơm khéo là thế mà thảng hoặc bố cũng hơi cằn nhằn do mẹ sơ ý quên một chi tiết nhỏ nào đấy trong việc nêm nếm. Riêng tôi thì ngược lại, với cái nết dễ dãi, ăn gì cũng được, thì một đĩa chả cá thì là, giã lấy bằng thịt cá lóc tươi, mới rán còn nóng hổi, hoặc một bát giả cầy nấu măng thơm phưng phức của mẹ vừa làm, cũng chẳng khác một tô cơm nguội rang tóp mỡ có vẩy thêm tí tàu-vị-yểu. Đi học về đang đói bụng mà có được một tô cơm như thế thì cũng “tuyệt cú mèo” lắm chứ.

Lan man nghĩ ngợi, chân đi đến chợ lúc nào không biết. Ở đầu chợ chỗ gốc cây bông gạo, có một đám người đang xúm lại xem cái gì. Chắc lại có ai đang làm trò để dụ bán hàng gì rồi. Tôi tặc lưỡi nhủ thầm không ghé vào, sợ mải mê xem rồi lại về trễ mẹ la. Tôi đi nhanh vô trong chợ. Những món cần mua mẹ đã ghi trong giấy đưa cho tôi cầm cùng với tiền. Món nào mua ở đâu, mua của ai tôi cũng đã biết cả. Chợ buổi chiều trễ đã thưa thớt người, có sạp đang chuẩn bị dọn hàng về. Tôi lướt qua hai chỗ bán hàng, toàn là nơi quen biết và các cô các bác cũng đã nhẵn mặt tôi, nên việc mua bán diễn ra rất nhanh. Tôi chỉ việc nói món hàng cần mua và mua bao nhiêu thôi, không phải chọn lựa gì. Gom hết mấy thứ đã mua xong bỏ vào giỏ xách nhỏ, tôi quay trở về. Đi ngang lại chỗ đám người lúc nãy, chợt nghe có tiếng kêu: “Ê, Huấn, lại coi nè, hay quá nè.” Tôi nhận ra tiếng của thằng Hùng. Nó đang đứng trong đám người đó, một tay vẫy gọi tôi. Tự nhủ ghé vào xem một tí rồi về cũng không sao, tôi bước nhanh đến cạnh nó, nghển cổ nhìn vào. Ở giữa vòng tròn người bu quanh là một khoảng trống, có kê một cái bàn nhỏ. Trên mặt bàn chỉ bày một cái đĩa kiểu và trên cái đĩa là cái đầu búp bê con gái mang nét Tây phương bằng nhựa khá to, to hơn quả cam sành, để đứng trên mặt đĩa. Cái đầu búp bê không biết được lấy ra từ con búp bê nào, chỉ có từ ngang cổ trở lên. Một người đàn ông trung niên gầy gầy, quần áo khá lịch sự tuy đã nhuốm vẻ phong sương, một tay cầm cái hộp nhỏ giơ lên cao, miệng đang phát ra những lời ca tụng thứ thần dược, uống vào có khả năng trị tuyệt nọc nọc chứng tê thấp đau lưng, mỏi gối chồn chân, của tất cả mọi người. Tôi thắc mắc hỏi thằng Hùng:

- Mày nói hay là hay cái gì. Cái đầu con búp bê kia ấy hả?

Hùng trả lời, mắt nó vẫn nhìn về cái đĩa có đầu con búp bê ở trên:

- Ừ, cái đầu biết cử động, lạ lắm.

Tôi bắt đầu ngạc nhiên tò mò hỏi tiếp:

- Cái gì, cái đầu biết cử động? Mà nó cử động làm sao?

Lúc này Hùng mới quay lại nhìn tôi. Nó có vẻ thích thú vì đã có công gọi cho tôi đến xem một trò ảo thuật mà nó cho là rất kỳ lạ và hấp dẫn. Nó đưa bàn tay làm cử chỉ xoay một cái rồi nói:

- Cái đầu nó quay được như thế này này. Nó quay được cả về bên phải hay bên trái theo lời ra lệnh của chủ nó.

Đến đây thì tôi cũng lấy làm lạ không hiểu thằng Hùng nói có thật không. Làm sao cái đầu con búp bê ở trên cái đĩa mà lại biết cử động được. Tôi nhìn chăm chú vào cái đầu để quan sát kỹ hơn. Cái đầu búp bê vẫn nằm im trên cái đĩa đặt trên bàn. Lớp da mặt và cổ màu trắng hồng đã lấm bụi và có chỗ hơi lem luốc chứng tỏ nó đã theo người chủ phiêu bạt giang hồ khá lâu. Riêng hai con mắt vẫn xanh biếc như hai hòn bi ve, đang mở to nhìn chòng chọc vào đám khán giả trước mặt. Cái đầu búp bê này chẳng có gì đặc biệt so với những con búp bê khác, mà tôi đã thấy ở các cửa tiệm bán đồ chơi cho con gái, vào những lần được bố mẹ hay anh Huy cho đi theo lên chợ Bến Thành sắm đồ. Chị Trang ở nhà cũng có một con búp bê giống như vậy nhưng nhỏ hơn. Mấy con búp bê mà tôi đã thấy, giỏi lắm chỉ có thể nhắm mắt mở mắt và kêu oe oe khi đặt nó nằm xuống đứng lên, chứ có con nào biết cử động theo lời ra lệnh, mà lại cử động khi cái đầu đã bị cắt khỏi thân mình. Tôi đã nghi thằng Hùng nói xạo, nhưng những lời xì xào bàn tán của mấy người lớn đứng chung quanh lại chứng minh là nó nói thật. Ai cũng biểu lộ sự ngạc nhiên thích thú vì vừa được chứng kiến tận mắt một điều kỳ lạ: Cái đầu búp bê trên cái đĩa biết cử động quay trái quay phải theo lời ra lệnh của chủ nhân.

Đang chăm chú nhìn cái đầu trong lúc chú bán thuốc tê thấp vẫn đi vòng quanh mời mọc mọi người đứng xem móc tiền ra mua, tôi chợt nhớ bổn phận của mình phải mang mấy thứ mới mua về để mẹ làm thức ăn. Nãy giờ nấn ná ở đây mất hai ba phút rồi, bây giờ về ngay chắc cũng chưa sao, ở lại chờ không biết đến bao giờ mới được xem đợt biểu diễn kế tiếp. Tôi vừa lui người lại, và đồng thời trong đám người lớn đứng xem cũng đã có vài người bỏ ra về, thì chú bán hàng đã cầm cái que sắt gõ: “Keng! Keng! Keng!” ba phát rõ to vào cái thanh sắt cầm trên tay. Thằng Hùng thấy tôi lùi ra, biết tôi sắp bỏ đi, nó giữ tay tôi lại nói: “Ở lại coi, ổng sắp ra lệnh cho cái đầu nó quay kìa.” Tôi khựng lại nhìn vào. Chú bán hàng vừa đi sát vào những đứa con nít ngồi ở vòng trong cùng, vừa cao giọng kêu tụi nó lùi ra xa vài bước, để có thêm chỗ trống cho chú trổ tài ảo thuật, bắt cái đầu búp bê làm trò cho bà con coi chơi. Tôi tặc lưỡi tự nhủ, thôi ráng ở lại coi cho biết một hai động tác quay của cái đầu búp bê rồi sẽ chạy về cũng được. Bây giờ bỏ về thì uổng quá, mất dịp được xem một màn biểu diễn lạ kỳ. Sau này biết chú bán thuốc dạo kiêm ảo thuật gia tài tử này có còn trở lại hành nghề ở đầu chợ nữa không.

Đám người hiếu kỳ đã tụ lại sau khi hơi giãn ra lúc nãy. Hùng và tôi cố len vào sâu bên trong, nhưng cũng phải đứng sau hai hàng con nít. Nhà ảo thuật cầm cái đầu búp bê lên khỏi cái đĩa để chứng minh cho khán giả thấy không có sự liên hệ gì giữa cái đĩa và cái đầu, xong đặt cái đầu trở lại chỗ cũ. Chú lùi ra một bước rồi đứng khom người trước cái đầu búp bê trò chuyện với nó, gọi nó bằng con, nhắn nhủ nó phải ngoan ngoãn, biết nghe lời và cố gắng biểu diễn tài nghệ để phục vụ bà con cô bác. Lời giáo huấn nghe giống như của một ông bàu cải lương, dành cho diễn viên sắp lên sân khấu trình diễn, chứ không phải của người biểu diễn ảo thuật ngoài đường phố, nói với một cái đầu búp bê vô tri vô giác. Sau khi đã thực hiện xong những động tác và lời nói mào đầu, cốt để kích thích thêm tính tò mò và lòng hồi hộp của đám đông khán giả, nhà ảo thuật lui thêm một bước rồi ngồi quỳ một chân trước mặt cái đầu búp bê. Giây phút quan trọng bắt đầu. Cả đám người đứng chung quanh im lặng, nhìn không rời mắt cái đầu búp bê vẫn đang đứng yên trên đĩa. Ảo thuật gia vỗ hai tay vào nhau một cái rồi cất tiếng rõ ràng: “Quay qua phải coi.” Cái đầu khẽ nhúc nhích rồi từ từ quay như có ma lực nào xoay chuyển nó. Khi quay chưa đủ góc chín mươi độ về bên phải, cái đầu ngừng lại. Ảo thuật gia lại vỗ tay rồi ra lệnh: “Quay thêm một chút nữa coi.” Cái đầu từ từ quay nhích thêm cho vừa thẳng góc với vị trí lúc ban đầu. Mấy đứa con nít ngồi vòng trong không kềm được sự kích động, ồ lên kinh ngạc rồi vỗ tay rào rào dù nhiều đứa chắc đã coi qua mấy lần biểu diễn rồi. Một số người lớn cũng thích thú vỗ tay theo. Nhà ảo thuật, nét mặt vẫn bình thản, ra hiệu cho mọi người yên lặng rồi tiếp tục cuộc trình diễn. Lần này cái đầu được lệnh quay ngược trở về vị trí đầu tiên, tức là quay về bên trái chín mươi độ. Sau đó nó lại theo lệnh quay tiếp sang bên trái chín mươi độ nữa. Không biết chú bán thuốc dạo có phép thuật thật, hay bên trong cái đầu búp bê có chứa máy móc tân kỳ nào, mà những mệnh lệnh quay phải quay trái của chú đưa ra nó đều làm được và làm đúng. Đám trẻ con có đứa há hốc miệng ra, tròn xoe mắt nhìn như bị cái đầu búp bê thôi miên. Tôi cũng quên hết cả việc mẹ đang nóng lòng chờ tôi ở nhà, mắt cứ dán chặt vào cái đầu, nhất là chỗ cổ, nơi tiếp xúc với cái đĩa. Rõ ràng là nguyên cái đầu búp bê chuyển dịch xoay tròn trong khi cái đĩa vẫn nằm yên. Tài thật, làm sao chú bán thuốc dạo lại chỉ ra lệnh bằng lời nói mà cái đầu biết tuân theo mà làm như vậy.

Đang thắc mắc, và dường như cuộc biểu diễn ảo thuật vẫn còn tiếp tục với màn độc đáo nào nữa, thì một tiếng gọi lớn từ đằng sau vọng tới: “Huấn, đi về.” Tôi thót giật mình. Không cần quay lại, chỉ nghe giọng, tôi cũng biết người vừa kêu tôi là anh Huy. Tôi hiểu ngay ở nhà mẹ thấy tôi lâu không về đã sốt ruột bắt anh đạp xe đi tìm tôi. Lúc tôi rời nhà đi chợ thì anh Huy còn đi đâu chưa về. Chắc anh vừa về đến nhà thì mẹ sai đi kiếm tôi. Đây không phải là lần đầu anh làm công việc này. Đã có lần, chắc đang khó chịu chuyện gì mà phải đạp xe ra chợ tìm thằng em ham chơi không nghe lời mẹ, anh túm được tôi ở đám đá dế, điệu cổ ra xe, bắt ngồi ngang lên cái sườn sắt của chiếc xe đạp kiểu đàn ông, chỗ giữa cái yên người ngồi lái và “ghi-đông”, vì xe đạp của anh không có gắn chỗ ngồi đằng sau, rồi vừa đạp về vừa mắng tôi một trận như tát nước, tát từ trên đầu tát xuống. Xe về đến nhà tôi nhức đầu vì lời la mắng thì ít mà bị đau ê hết hai mông thì nhiều, do con đường từ chợ về nhà không phải đường nhựa mà là đường đất, gồ ghề lồi lõm, đầy ổ gà và mô rùa. Nghe tiếng anh Huy gọi tôi vội lùi người ra rồi quay lại, chuẩn bị nghe  những lời bực tức của anh. Nhưng trái với dự đoán của tôi, anh không tỏ vẻ khó chịu mà chỉ bảo tôi mau leo lên xe để anh chở về vì mẹ đang mong. Trên đường về, để khoả lấp cái tội la cà ngoài đường, tôi gợi chuyện về cái đầu búp bê biết quay để hỏi xem anh có biết tại sao không. Anh cười đáp:

- Ờ, anh cũng đứng ngoài xem từ lúc cái đầu đang quay từ bên phải về. Cái này hơi lạ nhưng chắc đây là loại búp bê điện tử, bên trong cái đầu có động cơ chạy bằng pin và có cả bộ phận cảm nhận tiếng nói ra lệnh của con người.

Thì ra anh Huy cũng bị cái đầu búp bê hấp dẫn đứng lại xem một lúc rồi mới kêu tôi về. Thấy anh vui tôi an tâm, vì có đồng minh hay ít nhất không bị anh la mà chỉ còn lo mẹ mắng khi về nhà. Chợt nhớ lúc đứng coi, có mấy đứa trẻ con ngồi vòng trong cùng bắt chước chú bán thuốc dạo ra lệnh cho cái đầu búp bê quay phải quay trái, nhưng nó không hề nhúc nhích, tôi lại hỏi anh:

- Thế sao có mấy đứa nhỏ ngồi gần cái đầu, la lên, ra lệnh cho nó quay mà nó đâu có quay?

Anh Huy trả lời ngay không chần chừ:

- Nó chỉ quay khi nghe đúng giọng nói của người chủ thôi. Trước khi ra lệnh còn phải vỗ tay một cái để làm hiệu cho nó chú ý.

Câu trả lời của anh Huy đã giải đáp bớt thắc mắc của tôi về chiếc đầu búp bê kỳ dị nhưng với trí óc trẻ con ngây thơ của tôi, nó hãy còn ám ảnh tôi suốt thời gian ngồi trên xe đạp của anh từ đầu chợ về đến nhà. Lần này, không biết có phải anh thông cảm cho thằng em phải ngồi trên cái chỗ ngồi bất đắc dĩ, không lấy gì làm êm ái, mà anh đạp xe nhanh vừa phải, và tránh chỗ có thể tạo ra những cú sốc làm đau mông người ngồi. Trước khi về đến nhà, tôi lại thắc mắc:

- Tại sao người ta lại cắt cái đầu con búp bê ra khỏi người nó vậy anh nhỉ. Trông nó tội nghiệp làm sao?

- Anh không biết. Chắc tại con búp bê này vì lý do nào đó bị hư hỏng phần thân mình từ vai trở xuống hay vì nguyên do nào nữa. Nhưng có điều không biết tại sao chú bán thuốc dạo lại có cái đầu búp bê này mà đem ra làm trò, dụ người ta mua thuốc như vậy?

Anh Huy nổi tiếng thông minh trong nhà. Những gì tôi không biết, hỏi anh, anh đều trả lời được. Đúng sai không rõ nhưng chỉ thấy những người lớn trong nhà đều hay chê tôi là khờ với dốt và khen anh là khôn lanh thì tôi tin anh giỏi và biết nhiều lắm. Vả lại, anh học trên tôi đến sáu lớp cơ mà. Theo bố mẹ tôi kể thì anh cũng sáng dạ hơn tôi nhiều, vào thuở anh bằng tuổi tôi bây giờ. Vừa rồi anh tự hỏi không biết tại sao chú bán thuốc dạo lại có được cái đầu búp bê thì điều này quả thực ngoài sự suy nghĩ của tôi. Nếu anh đã không biết thì làm sao tôi biết được? Điều tôi đang quan tâm là phải nói cho chị Trang hay về chuyện cái đầu búp bê này để chị ngạc nhiên chơi, và khi vào trường, tôi cũng phải kể cho mấy đứa bạn trong lớp nữa.

Xe đạp đã về đến nhà. Tôi xuống xe rồi líu ríu đi vào, chuẩn bị nghe mẹ mắng và có thể sẽ bị vài cái roi mây vào lưng. May quá, chắc hôm nay tôi gặp may, mẹ chỉ nạt cho tôi vài câu, nặng ngang với những lần mải chơi với bạn ngoài đường, nghe lời mẹ gọi mà không ngừng tay về nhà ngay, như cái hôm chơi bắn bi với thằng Hùng hôm nào. Mẹ giật lấy cái túi trong tay tôi rồi nhẹ giọng: “Thôi đi lên chơi với thằng Cương đi. Nhắn chị Hạnh xuống mẹ bảo. À này, chơi với cháu nhớ phải cẩn thận. Lúc nãy làm sao mà nó giấu được sợi dây thun trong tay, đang cho vào mồm thì may bố nó nhìn thấy giựt ra được. Nó mà nuốt phải thì như gà mắc dây thun đó nghe chưa.” Nói xong mẹ quay vào bếp bận rộn với  thức ăn. Hình như mấy món thịt tươi đã được chuẩn bị xong xuôi, chỉ còn chờ vài thứ tôi vừa mua về là có thể chiên nướng xào nấu nướng. Bữa cơm hôm nay chắc thịnh soạn, chị Trang vẫn loay hoay trong bếp phụ mẹ. Chị đang nhặt rau húng quế và tía tô trong rổ, bên cạnh là cái đĩa to hình bàu dục xếp đầy rau xà-lách tươi rói, và  hai cái đĩa giang tây đựng những lớp bún trắng phau, được gỡ ra từ trong mấy miếng lá chuối xanh. Gần đó có bát nước mắm đã pha, ửng màu hổ phách, với những lát ớt đỏ tươi nổi lềnh bềnh chen lẫn đám tép chanh còn sót lại. Nơi góc bếp, nồi cơm to đang ghế, vài cục than đặt nằm trên chiếc vung bằng gang còn tỏa ánh hồng. Thoảng trong không khí, mùi cơm gạo Nàng Hương sắp chín tới làm nức lòng cái dạ dày háu đói của tôi.

Tôi định đến kể cho chị Trang nghe điều đang chất chứa trong lòng, nhưng thấy chị bận và cũng ngại đứng lại dưới bếp sẽ càng cồn cào trong bụng hơn nên lại thôi. Tôi đi nhanh vào phòng trong, qua gian giữa rồi lên nhà trên tìm chị Hạnh và bé Cương. Nhớ câu mẹ nói vừa rồi, tôi lẩm bẩm: “Lạ thật, chị Trang và tôi có đưa cho thằng Cương cái dây thun nào đâu mà nó có ở trong tay để đưa lên miệng.” Chị Trang lúc vừa qua, khi nghe mẹ nói với tôi về việc này, cũng đã biểu lộ sự ngạc nhiên qua nét mặt và cái nhún vai, ý muốn diễn tả sự không hiểu nổi của chị. Chẳng lẽ Cương thừa lúc hai chị em tôi không để ý, giấu một cái dây thun vào trong tay mà tụi tôi không hay biết. Nó còn nhỏ thế làm sao biết cái trò dấu đồ vật như vậy. Nhưng tất cả đều có thể xảy ra, biết đâu do sự tình cờ chứ không phải Cương cố tình dấu. Phải rồi, biết đâu từ lúc anh Hướng và bé Cương xuất hiện, chị Trang vì lo chuyện mất tự nhiên của chị mà quên không để ý đến Cương, còn tôi lại lợi dụng cơ hội chị đang lúng túng đó để lo búng cho ăn được nhiều sợi dây thun hơn. Do đó hai chị em tôi đã lơ là, không để mắt đến thằng cháu đang ngồi ngay bên cạnh. Cương có thể nhón được một sợi dây thun nào đó lăn đến gần nó nhất vào lúc tan cuộc chơi, rồi giữ trong tay tưởng rằng đó là món đồ vô hại, như cô và cậu nó vừa ngồi chơi với đống dây thun trước mặt nó. Không hiểu sao hôm nay có lắm việc tình cờ xảy ra với bé Cương thế. Tôi tự nhủ: “Từ giờ trở đi phải cẩn thận mới được.” Người nuốt dây thun ra sao tôi chưa biết chứ gà nuốt dây thun thì tôi thấy rồi, cứ nghẹn lên nghẹn xuống, cái đầu ngúc ngoắc trông khổ lắm.

Chưa bước đến phòng khách, tôi đã nghe giọng trầm vang của bố từ trong phòng vọng ra. Bố đã về trong lúc tôi chạy ra chợ. Tôi bước vào phòng thì thấy ngoài bố và anh Hướng, có cả cô An, chị Hạnh, em Duy và cháu Cương nữa. Người lớn đang trò chuyện vui vẻ còn hai đứa bé thì đứa được bế trong lòng, đứa đang xà vào lòng mẹ. Tôi lên tiếng báo cho chị Hạnh biết để chị xuống bếp gặp mẹ và để tôi chơi với cháu Cương. Không biết có phải do kinh nghiệm ba lần để thằng con yêu quý  ở gần cậu nó đều xảy ra những điều đáng ngại không, mà khi thoáng nghe tôi nói với chị Hạnh như vậy, anh Hướng đã ngưng ngay câu chuyện đang nói với bố tôi, và bảo chị để con ở lại anh trông, còn tôi nếu cần thì theo chị cùng xuống dưới bếp phụ làm cơm cho mau xong việc. Thế cũng tốt, tôi khỏi phải chơi với cháu và cũng chẳng dại gì tình nguyện làm phụ bếp. Không ai bắt làm gì thì tôi về phòng lấy đồ chơi của tôi bày ra chơi một mình. Thoảng trong không khí đã có mùi thịt nướng từ dưới bếp bay lên thơm nức mũi.

Bữa cơm hôm đó thật ngon lành với ba món ăn chính, mà nổi bật là món bún chả thịt nướng. Đồ ăn ngon một phần nhờ khung cảnh đoàn tụ gia đình vui vẻ vào tối Thứ Bảy, một phần lớn hơn, do tài nấu nướng của mẹ với sự phụ trợ của chị Hạnh, chị Trang. Và đúng ra, có thể kể cả phần nhỏ xíu, là công tôi không nghe lời mẹ, đi chợ về trễ. Bố tôi vừa nhai miếng chả vừa gật gù khen: “Món chả hôm nay thơm đúng vị đấy. Lần trước mùi xả với tiêu ngấu vào thịt làm sai hương vị của nó đi. Tẩm tiêu với xả thì phải tẩm sau cùng và ít xả thôi, rồi cho vào bếp than nướng ngay.” Có phải nhờ vội ướp thêm tiêu với xả vào âu thịt băm đã ướp sẵn các gia vị khác trước, xong nướng ngay, vì đã trễ, mà lần này mẹ vô tình làm được món chả thịt nướng đúng như ý bố muốn không? Mọi người ăn uống vui vẻ, chuyện trò râm ran kéo dài, hết chuyện người lớn đến chuyện trẻ con, tình cờ sang đến chuyện từ chiều đến giờ cháu Cương ba lần khóc, mà lần thứ ba là lần bị bố cháu mạnh bạo tước mất sợi dây thun đang nằm trong tay khi đang sắp sửa được thưởng thức xem mùi vị nó thế nào, có giống như sợi mì trong tô mì vịt tiềm không. Mẹ tôi, vẫn chỉ ăn cầm chừng như mọi khi, ngừng đũa gắp, nói: “Con Trang với thằng Huấn chúng nó hãy còn ham chơi lắm, giao con cho chúng nó phải cẩn thận. Ai đời để cho thằng bé chơi thế nào mà làm đổ cả một đống gạo nữa.”

Thời gian trôi qua thật nhanh, mới ngày nào cây thiên lý còn là những nhánh mầm non nớt ẻo lả, thì nay đã mọc vươn lên, cao khỏi mặt giàn, và tỏa lan ra nhiều nhánh phụ. Những chiếc lá hình trái tim bàu bàu, màu xanh mát mắt đã tạm nhiều để phủ che ánh nắng chiếu xuyên qua những ô khung gỗ hình vuông ở mặt giàn thành bóng hoa râm trên mặt đất. Đứng ở dưới nhìn lên đã không còn quá chói, nếu chịu khó nghiêng đầu một tí, để tia sáng mặt trời ở những chỗ trống không rọi thẳng vào mắt. Suốt mấy tháng từ giữa Xuân sang Hè, ngày nào mẹ tôi hoặc cô An, và lúc sau này là tôi hoặc chị Trang, đều chăm chỉ tưới nước cho cây đều đặn. Mẹ thỉnh thoảng lại lấy phân bón, bón thêm vào gốc cây đã cứng cát và nở to ngang bằng ngón tay cái. Bố tôi cũng theo dõi sự sinh trưởng của cây, tuy không đều đặn bằng mẹ. Vài lần, bố bắc ghế đứng lên để buộc cho những cọng nhánh chính nằm ép đều xuống mặt giàn. Bố giải thích: “Phải giữ cho nó mọc lan ra đều khắp giàn, không để nó mọc lộn xộn, không đẹp.”

Mùa Hè năm đó vừa xong lớp Nhì, được nghỉ học gần ba tháng, tôi tha hồ rong chơi cùng chúng bạn trong xóm. Hết bắn bi, tạt lon, đá dế, đánh khăng, đánh cù, đánh đáo, bịt mắt bắt dê trong đường hẻm hoặc trong sân nhà, lại rủ nhau trèo tường vào trường đua Phú Thọ những hôm không có đua ngựa, mỗi đứa thủ một cái ná làm bằng ba miếng da bò và mấy sợi dây thun nối lại. Loại ná này rất tiện, có thể nhét vào túi quần gọn gàng vì không cần cái chạc cây hay khung gỗ đẽo kềng càng vướng víu. Khi cần xử dụng, chỉ việc nhét hai miếng da bò đã được buộc thun hai đầu, vào ngón tay trỏ và ngón giữa của bàn tay phải, tay trái cầm viên sỏi đặt vào miếng da bò còn lại ở giữa hai miếng kia rồi kéo căng ra, đưa lên nhắm bắn. Nói là rủ nhau vô trường đua Phú Thọ bắn chim, vì trong đó có nhiều cây, cao thấp đủ kiểu, mà nhiều nhất là cây điệp, cây gòn, chim sẻ, chim sâu, chim gi và các loại chim gì khác làm tổ chuyền cành, bay lượn nhảy nhót, hót ca tưng bừng, nhưng mục đích chính không phải là bắn chim. Bắn được một con chim trên cành cây cao, linh động, di chuyển liên tục, đâu phải là chuyện dễ như bắn bi ở dưới đất. Hơn nữa mẹ tôi vẫn khuyên tôi đừng nên bắn chim, tội nghiệp chúng nó. Mẹ lại còn bảo hòn sỏi bắn lên trời sẽ rơi xuống đất, lỡ trúng người ta vỡ đầu chảy máu thì làm sao.

Với bản tính trẻ con ham vui, và cái ná giản dị thì chúng tôi chui vào trường đua Phú Thọ chỉ trước hết là để chạy chơi khắp nơi cho giãn gân giãn cốt, sau đó đi bắt dế, bắt cào cào châu chấu, những con cào cào châu chấu voi to bằng ngón tay cái, búng thật khỏe, bay thật xa, và sau cùng là đi săn cắc kè. Trong trường đua, ngoài chim ra, cắc kè là giống động vật bò sát xuất hiện trên các thân cây và cành cây khá nhiều. Bắn hay bắt được cắc kè cũng chẳng có lợi gì ngoài việc thoả mãn cái tính ham vui và háo thắng vặt. Con cắc kè được trời phú cho cái tài thay đổi màu da để phù hợp với cảnh vật môi trường xung quanh, đỡ bị kẻ thù làm hại, nhưng lại rất khờ ở cái biết có sự nguy hiểm mà không chịu chạy trốn ngay. Bọn trẻ con chúng tôi khi phát hiện ra một con cắc kè cỡ lớn, cái đầu đỏ tía ửng vàng, sừng gai lởm chởm, thân mình xanh biếc đang bám mình trên một cành cây không cao lắm là bảo nhau đưa ná lên bắn liền. Con cắc kè tuy dài nhưng lại nằm sát vào cành cây và chỉ cái đầu hơi ngẩng cao một chút nên bắn trúng nó cũng khó. Tuy vậy, nhờ nó ngu, không chịu chạy trốn đi chỗ khác, mà chỉ né tránh khi đã biết có những viên đạn bắn xuýt trúng nó hoặc trúng vào cành cây ngay cạnh chỗ nó bám, cuối cùng cũng có một viên bay trúng đầu làm nó rớt xuống dưới đất. Đám trẻ con chúng tôi bu lại xem. Con cắc kè bị thương nặng bây giờ mới cố gắng tìm chỗ trốn. Nhưng một đứa trong bọn đã dùng chân đè lên thân mình nó, rồi lấy cọng cỏ gianh cột vào cổ cầm tòng teng, kéo lê cái đuôi dài, thòng xuống mặt đường, đem về làm chiến lợi phẩm hù dọa lũ con nít trong xóm, đồng thời làm giật mình, e sợ cả mấy cô gái đi ngang qua.

Những chuỗi ngày nghỉ Hè trôi qua thật êm đềm sung sướng. Tôi chỉ việc ăn, ngủ, chơi và phụ việc cho bố mẹ những gì bố mẹ sai bảo. Tôi lớn nhanh trông thấy như lời mẹ tôi nhận xét sau lần được bố cho cả nhà đi Vũng Tàu một tuẩn lễ, cư ngụ tại khu nhà nghỉ mát dành riêng cho giáo chức. Cây thiên lý như cũng được thấm nhuần sinh khí mùa Hè của đất trời, hay cảm thông được nỗi niềm đợi mong của con người, mà phát sinh cành lá rất xum xuê tươi tốt, đua màu xanh mơn mởn với giàn bàu mướp bên cạnh. Những con bướm trắng, bướm vàng, bướm đốm và ong vò vẽ, ong bàu đã chập chờn bay lượn rồi đậu lại hút mật trên những nhụy hoa mướp hoa bàu, có khi sà xuống cả hoa đậu hoa bí bên dưới. Vài con chao mình ngang qua giàn thiên lý thăm dò, nhưng một chút rồi lại bay đi, chắc vì chưa phát hiện ra một bông hoa nào trong đó. Con đường chái nhà trước đây phải chịu những ngày nắng gắt, vì không có mái che, thì bây giờ đã rợp mát bóng cây. Bố tôi đã mua về một cái băng ghế dài, có chỗ dựa, kê ngay dưới giàn thiên lý để ngồi hóng mát mỗi buổi chiều. Một hôm, nóng lòng muốn được ăn canh hoa thiên lý mà mẹ đã từng khen là không có món canh nào thơm ngon bằng, nhân lúc mẹ đang đứng ngước nhìn giàn thiên lý, tôi hỏi mẹ:

- Mẹ, cái cây thiên lý ra nhiều lá nhiều ngọn rồi mà sao không có hoa. Hay mẹ lấy lá nó nấu canh ăn trước đi mẹ.

Mẹ tôi mỉm cười vỗ vai tôi rồi bảo:

- Con chờ thêm một tuần nữa đi. Cây nó đang ra hoa đấy. Đợi ra hoa rồi mẹ nấu ăn mới đúng hương vị canh hoa thiên lý.

Tôi ngạc nhiên hỏi tiếp:

- Ơ, sao con có thấy nó ra hoa gì đâu?

Mẹ tôi lại xoa đầu tôi nhẹ nhàng bảo:

- Tại con đứng ở dưới nhìn lên không thấy rõ, lá che đi đấy. Hoa nó hay mọc ở gần ngọn cây phía ngoài ánh sáng mặt trời. Con lấy cái thang gỗ ra đây, leo lên mà xem nhưng phải cẩn thận không ngã.

Tôi nghe lời mẹ, đi lấy cái thang nhỏ vẫn dựng ở góc chái nhà đem ra ngay chỗ mẹ đang đứng rồi leo lên vạch lá nhìn. Quả thật nơi những nhánh lá gần ngọn cây quanh chỗ tôi quan sát đã mọc ra lốm đốm những nụ hoa nhỏ bằng đầu tăm. Những nụ hoa còn nhỏ, chưa thành hình dạng rõ ràng để biết xem khi lớn lên nở thành hoa nó sẽ ra làm sao. Tôi leo xuống, cất thang đi và phải phục là mẹ tôi nói đúng. Làm sao mẹ biết là cây thiên lý đang ra hoa khi mà mẹ chẳng cần đứng lên thang hay ghế và phải vạch lá ra nhìn như tôi?

Rồi mỗi ngày tôi đều tò mò theo dõi những nụ hoa thiên lý như thế, lúc thì ở vị trí này, lúc ở vị trí khác. Cây thiên lý này chắc là giống tốt nên ra nhiều nụ tuy mới là năm đầu. Mấy nụ hoa càng ngày càng to và mọc dài ra. Sau một tuần, chúng đã trưởng thành, nhô lên thành hình những mũi giáo hướng ra nhiều phía, thân nụ căng phồng, lộ năm khía màu vàng nhạt, sẵn sàng nở bung ra, đứng dưới đất nhìn lên cũng thấy rõ qua những kẽ lá.

Vào buổi sáng hôm ấy, vừa thức giấc sau một buổi tối thức khuya nghe bố kể chuyện cổ tích cho chị Trang và tôi nghe, trong đó có sự tích cây thiên lý, tôi thoáng ngửi thấy một mùi hương thoang thoảng trong không khí. Một mùi thơm rất lạ và rất thanh mà khứu giác non nớt của tôi chưa từng bao giờ được nhận biết qua. Tôi bật mình ngồi dậy, mặt trời đã lên cao, rọi ánh nắng cuối Hè còn khá chói chang lên vạn vật. Ngửi mùi hương mới, tôi liên tưởng đến những bông hoa thiên lý. Phải là hương thơm của hoa thiên lý thôi, tôi thầm nghĩ. Tôi bước ngay ra chái nhà, mỗi bước đi là mỗi cảm nhận đến gần hơn nguồn hương thơm ngạt ngào mà thanh thoát. Mẹ tôi, cô An và chị Trang đang đứng dưới giàn thiên lý nhìn lên, và đang say sưa hít thở mùi hương ngát thơm. Qua những kẽ lá, bao bông hoa thiên lý đã nở bung năm cánh, sắc vàng chanh, trông như những ngôi sao nhỏ rung rinh vươn mình trong nắng. Chắc hương thơm từ những bông hoa này đã dịu dàng đánh thức giấc ngủ say với bao mộng mơ êm đềm của tôi đây. Hoa thiên lý không sặc sỡ mỹ miều như những loại hoa vương giả kiêu sa. Hoa chỉ mộc mạc chân quê nhưng mùi thơm của hoa thật lạ, không giống như bất cứ mùi hoa nào mà tôi đã được ngửi qua. Nó không thơm thanh kỳ như ngọc lan, đài các như hồng, nồng ngát như dạ lý, hay quyến rũ như đại, mát mẻ như nhài, man mác như bưởi, dìu dịu như cau là những mùi thơm khá quen thuộc bắt người ta phải nhớ ngay, biết đến. Nó cũng không quá nhẹ nhàng và kín đáo như cúc, như quỳnh, hay như lan, như huệ chỉ thơm thoang thoảng khi đến gần và vào một khoảng thời gian nào đó trong ngày. Nó càng không giống như hoa mướp, hoa bàu, hoa bí tuy cùng ăn được nhưng những loại hoa đó dân giả quá và hương thơm chẳng có bao nhiêu. Mùi thơm của hoa thiên lý bình dị mà vẫn thanh cao, ngạt ngào mà không kiểu cách, một mùi thơm không chỉ để cảm nhận mà còn để tận hưởng, để nuôi sống. Dường như chỉ có hoa thiên lý là loài hoa mà người ta có thể dùng làm thực phẩm rất ngon mà còn được thưởng thức hương thơm thật thanh khiết, gần gũi và thân thiết với con người. Mẹ bảo tôi bắc thang ra hái cho mẹ những cọng lá non vừa, và mấy chùm hoa thiên lý có những bông đã nở, chen lẫn những nụ hoa ở chung quanh. Mùi thơm hoa thiên lý càng đánh vào khứu giác tôi mạnh hơn, khi cả khuôn mặt tôi đã ghé gần sát với những chùm hoa. Những con ong và bướm sốt sắng đi tìm mật chợt chao lượn trên mặt giàn khi chúng thấy tôi thò tay lên như để giành lấy những bông hoa quý của chúng. Mà tôi giành hoa của chúng thật. Tôi ghen tị, thầm nghĩ để mấy chú ong, cô bướm này hút hết mật nhụy phấn hoa thì bông hoa đâu còn thơm ngon nữa. Tôi phải hái cho nhanh để những bông hoa còn mật còn phấn sẽ giữ được mùi hương, cho mẹ tôi làm món canh hay món xào như mẹ đã hứa.Tôi hái đầy một rổ vừa lá vừa hoa lẫn nụ đem xuống cho mẹ. Mẹ tôi cầm một nhánh hoa đưa lên nhẹ ngửi rồi nhìn với nét mặt bồi hồi cảm động. Cô An và chị Trang cũng với tay, mỗi người cầm một nhánh. Mẹ trầm ngâm rồi nói nhỏ như chỉ để cho một mình mẹ nghe:

- Đã lâu lắm bây giờ mới được nhìn thấy và ngửi mùi hoa thiên lý.

Cô An bâng khuâng tiếp lời như đang nhớ về một dĩ vãng xa xôi:

- Phải, đã lâu rồi.. Ngày ấy nhà mình vẫn có giàn thiên lý… Mới ngày nào bây giờ đã xa quá rồi.

- Ngày xưa mẹ vẫn nấu.. canh hoa lý đấy…

Mẹ tôi dường như còn muốn diễn tả thêm điều gì, nhưng giọng mẹ đã ngập ngừng, mẹ nói không hết câu. Hình như mắt mẹ đã hơi ươn ướt. Phút giây yên lặng đầy cảm xúc sẽ còn kéo dài nếu không có tiếng khóc của em Duy từ trong nhà vọng ra. Cô An vội bước vào trong phòng, mẹ tôi cầm rổ lá và hoa thiên lý đi xuống bếp. Mẹ bảo tôi đánh răng rửa mặt, làm vệ sinh cá nhân, ăn sáng rồi chuẩn bị theo mẹ ra chợ để mua đồ ăn về làm giỗ, vì hôm nay là ngày giỗ bà ngoại. Chị Trang được phân công ở nhà nhặt sạn, thóc trong gạo và nhặt rau, cũng như lo cho gà ăn. Hai mẹ con ra chợ một lúc đã mua đủ các thứ cần thiết. Hình như mẹ không cần mua nhiều thức ăn như những lần giỗ khác. Mẹ cũng không quá kỹ lưỡng trong việc chọn lựa như thói quen đi chợ thường ngày của mẹ. Mặt mẹ có nét tư lự và buồn buồn. Chắc mẹ đang nhớ về bà ngoại, mẹ của mẹ. Bà ngoại đã mất sau khi ông ngoại mất vài năm, trước khi tôi sanh ra đời, và là người mà mẹ tôi, cô An và các bác tôi rất thương quý. Ấy là tôi nghe mẹ kể lại như vậy. Đương nhiên tôi chẳng hình dung được bà ngoại hay cả ông ngoại ra làm sao, ngoài việc thỉnh thoảng vô tình nhìn thấy ảnh vẽ truyền thần chân dung ông và bà trong quyển “an-bum”, mà đôi lúc mẹ hay cô An giở ra xem. Cứ như lời mẹ, cô An và các bác, thì bà ngoại là người rất thương con cháu và lúc nào cũng hết lòng lo lắng cho chồng con, cho gia đình. Đối với họ hàng thân tộc thì một mực thăm hỏi giúp đỡ khi cần thiết, một giọt máu đào hơn ao nước lã. Còn với làng xóm thì giữ tình thân ái, hòa hợp, tối lửa tắt đèn có nhau, có khi còn “bán anh em xa, mua láng giềng gần”. Trước khi mất, bà đã dặn dò các con phải thương yêu đùm bọc lẫn nhau, lá lành đùm lá rách, và cố gắng chu toàn bổn phận người vợ cũng như người mẹ trong gia đình, lo cho chồng con, như bà đã thực hành trong suốt một đời.

Sau khi đi chợ về, tôi và chị Trang đã được giao nhiệm vụ trông em Duy cho cô An xuống bếp phụ mẹ làm cơm. Bữa cơm trưa nay cũng là bữa cơm giỗ bà ngoại. Theo lời mẹ, chị Hạnh và cháu Cương cũng sẽ đến để cúng bà. Anh Hướng không chắc đến được vì bận việc quân vụ. Khi thức ăn đã được làm xong thì mẹ và Cô An đem bày lên bàn thờ để cúng. Bên cạnh đĩa trái cây, lọ hoa, là hai bát cơm trắng, hai đôi đũa son, hai cái thìa, hai bát chè “bà cốt” và mấy món ăn giản dị như đĩa cá đối kho tiêu, bát canh đậu hũ cà chua với hẹ, là những món mẹ bảo là bà ngoại ưa thích ngày bà còn sinh tiền. Ngoài ra, tôi thấy có một đĩa xôi đậu xanh, một con gà luộc, một đĩa chả quế. Và sau hết, mẹ trịnh trọng bưng lên hai bát canh hoa thiên lý nấu với thịt băm thật khéo, màu lá và hoa hãy còn xanh tươi như vừa mới hái. Mùi thơm của hoa và lá thiên lý quyện với mùi đậm đà quyến rũ của thịt băm, bốc lên từ nồi canh ở dưới bếp, đi theo hai bát canh nóng hổi lên phòng khách, nơi đặt bàn thờ, đánh át mùi những món thức ăn khác làm tôi thấy đói bụng. Thức ăn để cúng được bày biện xong thì chị Hạnh và cháu Cương cũng vừa đi xe xích-lô đến. Mẹ tôi thay bộ quần áo mới và cùng cô An thắp hương cúng ở bàn thờ. Trước đó bố tôi đã cúng bà và trở về bàn làm việc của bố. Đôi mắt mẹ mở to, lấp lánh ánh nến, nét mặt mẹ thật thành khẩn, trang nghiêm. Miệng mẹ lâm râm khấn niệm những điều gì tôi nghe không rõ, dường như có những tiếng “giản dị”, “hết lòng lo lắng”, “canh hoa thiên lý” và “phù hộ”. Cúng bà xong, mẹ và cô An lui ra để đến lượt anh chị em chúng tôi cúng. Tôi nào biết cúng kính ra làm sao, có mấy câu mẹ dạy để nhẩm trong đầu cũng quên, chỉ biết đứng chắp tay vái vái mấy cái rồi đứng im, sau đó mau chóng lẩn ra ngoài trước.

Bữa cơm giỗ bà lần này mang hương vị đặc biệt nhờ hai bát canh hoa thiên lý. Mọi người ai cũng tấm tắc khen canh thơm ngon hơn những loại canh khác và đã lâu lắm mới được thưởng thức lại. Riêng tôi với chị Trang, đây là lần đầu tiên sau bao ngày chờ đợi, được ăn canh hoa thiên lý mẹ nấu. Không biết chị Trang nghĩ thế nào, phần tôi, tôi công nhận lời mẹ nói là đúng. Gắp những cọng lá lẫn hoa và nụ thiên lý, đã nấu chín mà vẫn còn xanh tươi, đang tẩm đẫm nước thịt băm đưa lên miệng nhai mới cảm thấy tất cả hương vị thơm ngon hài hòa thật đặc trưng của hoa thiên lý mà những loại lá, hoa và rau khác không có. Thoảng trong không khí, có mùi thơm từ giàn thiên lý, nhẹ nhàng phảng phất theo làn gió thổi vào càng làm tăng thêm sự hấp dẫn của món ăn. Quả thật, đây là món canh ngon nhất, ngọt nhất, thơm nhất, đặc biệt nhất mà tôi đã từng được nếm. Có phải canh hoa thiên lý đáng yêu, đáng quý, đáng trân trọng, đáng vinh danh vì lá và hoa được hái từ loài cây mang tinh chất đặc biệt hương hoa của đất trời kết tụ lại và sinh sôi trên khắp ba miền nước Việt, đem bóng mát, hương thơm, nguồn thực phẩm hữu ích đến cho mọi người? Hay vì cây thiên lý là biểu tượng cho những người mẹ ViệtNamchân phương cao quý, một nắng hai sương tần tảo đêm ngày, chỉ biết hy sinh lo lắng cho chồng con để có được bữa cơm ngon, vòng tay che chở, và mái ấm gia đình hạnh phúc?

Quang Dương

12/2011

Add comment


Security code
Refresh


Newer articles:
Older articles:

 

Show Other Articles Of This Author

Username   Password       Forgot password?  Forgot username?  Register / Create an account