CHANGE COLOR
  • Default color
  • Brown color
  • Green color
  • Blue color
  • Red color
CHANGE LAYOUT
  • leftlayout
  • rightlayout
SET FONT SIZE
  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
Change COLOR/LAYOUT/FONT

Câu Lạc Bộ TÌNH NGHỆ SĨ

TRANG CHÍNH Văn Học Văn Biên Khảo Thế Giới Của Loài Hoa Trong Thi Nhạc Việt

Thế Giới Của Loài Hoa Trong Thi Nhạc Việt

E-mail Print
User Rating: / 0
PoorBest 

Nhiều thành ngữ có chữ hoa như nước chảy hoa trôi, bèo dạt hoa trôi.
Nhiều sách có tựa đề có chữ hoa như Bùi Tín với Hoa xuyên tuyết, Nguyễn Chí Thiện với Hoa địa ngục, Hoàng Văn Chí với Trăm hoa đua nở trên đất Bắc nói về Nhân Văn giai phẩm v.v.

, Bạn trẻ - Cuộc sống, ke thu ba, ngoai tinh, ly hon, ban tre cuoc song

1.Dẫn nhập.
Trong thi ca Việt, nhiều thi sĩ nhạc sĩ đã gửi gắm lòng mình qua những sự vật thường gặp , khi thì loài cây, khi thì đóa hoa hoặc các bức tranh tâm lý từ ghen tuông đến người yêu, tình dang dở v.v.. Các nhà thơ, nhà viết nhạc thường nhạy cảm hơn người thường và họ lại có khả năng dùng giai điệu hay hình ảnh, màu sắc để diễn tả tâm tình và ý tưởng của mình theo phong cách nghệ thuật, và nhờ đó dễ gây xúc động nơi người đọc, người nghe. Nhan nhãn trong các bài hát, ta bắt gặp hoa ngọc lan, hoa tigôn, hoa cúc, hoa mai, hoa đào, hoa quỳnh v.v. Cây cũng vậy có mặt trong ca dao, thơ, nhạc, từ cây cau, cây khế, cây xoài, cây nhãn, cây gạo.. . Tình yêu trong trắng, tình yêu học trò, tình dang dở, tình đơn côi .. đều lấy hoa làm biểu tượng vì thi ca Viet Nam đầy hoa, từ hoa thường gặp ven lề đường như hoa trinh nữ, hoa sim miền đồi núi Trung Việt cho đến các loài cây cảnh quanh vườn như dàn hoa thiên lý, hoa thạch thảo, hoa tigôn hoặc quanh sân trường như hoa phượng .
Nhiều thành ngữ có chữ hoa như nước chảy hoa trôi, bèo dạt hoa trôi.
Nhiều sách có tựa đề có chữ hoa như Bùi Tín với Hoa xuyên tuyết, Nguyễn Chí Thiện với Hoa địa ngục, Hoàng Văn Chí với Trăm hoa đua nở trên đất Bắc nói về Nhân Văn giai phẩm v.v.
Ngôn ngữ của các loài hoa là một phương thức truyền thông của con người trong nhiều nền văn hóa, trong đó những loài hoa và những loài thảo mộc được dùng để gửi những thông điệp (ý nghĩa) được mã hóa. Mỗi một loài hoa đều mang những thông điệp riêng.
Kho tàng văn học dân gian cũng có vô vàn những câu ca dao liên hệ đến tỏ tình yêu xuyên qua thực vật như :
- Mù u bông trắng, lá thắm, nhị (nhụy) vàng,
Anh đi khắp xứ, tới đây mới gặp nàng thiệt dễ thương

- Mẹ mong gả thiếp về vườn,
Ăn bông bí luộc dưa hường nấu canh
Thương anh cũng muốn theo anh
Ngặt cha với mẹ không đành thì sao?


2.Vài loài hoa trong vườn nhạc việt
Thuở đầu đời khi còn là học sinh, loài hoa được nhắc nhở nhiều nhất chắc chắn là hoa phượng . Cây phượng (Delonix regia) trong sân trường đỏ rực vào mùa hè với tiếng ve kêu mùa hạ làm ta nhớ lại mùa thi cử .
Hoa phượng gây nhiều kỷ niệm trong đời học sinh vì không biết sau hè có còn gặp lại bạn mình nữa không .
Ngày mai xa cách hai đứa hai nơi,
Phút gần gủi nhau mất rồi
Tạ từ là hết người ơi!
Bài thơ của Đỗ Trung Quân đã được phổ nhạc nhắc lại các hoài niệm về hoa phượng :
Những chiếc giỏ xe chở đầy hoa phượng,
Em chở mùa hè của tôi đi đâu,
Chùm phượng vĩ em cầm là tuổi tôi 18,
Thuở chẳng ai hay thầm lặng mối tinh đầu.

Mối tình đầu của tôi
Là cơn mưa giăng giăng ngoài cửa lớp,
Là áo ai bay trắng cả giấc mơ
Là bài thơ còn hoài trong vở,
Giữa giờ chơi mang đến lại mang về.

Cánh phượng hồng ngẩn ngơ,
Mùa hè đến trường khắc nỗi nhớ trên cây,
Và mùa sau biết có còn gặp lại,
Ngày khai trường áo lụa gió thu bay.
Hoa phượng cũng từng được nhà thơ Phạm Thiên Thư, một tu sĩ đạo/đời cảm hứng qua bài thơ Ngày xưa Hoàng Thị đã được Phạm Duy phổ nhạc :
Em tan trường về mưa bay mờ mờ
Anh trao vội vàng chùm hoa mới nở
Ép vào cuối vở muôn thuở còn thương,còn thương
....
Xuân qua rồi thì , chia tay phượng nở sang hè
Ra trường, đi lính, có thể khi hành quân trên các vùng đồi núi chập chùng miền Trung sẽ gặp những đồi hoa sim (Rhodomyrtus tomentosa), màu tím hoa sim, tím cả chiều hoang biền biệt
. Ngoài bài thơ danh tiếng của Hữu Loan về hoa sim, hoa này đã tạo nguồn cảm hứng cho nhiều nhạc sĩ sáng tác nên nhiều bài hát như :
Áo anh sứt chỉ đường tà (Phạm Duy), Chuyện hoa sim (Anh Bằng), Màu tím hoa sim (Duy Khánh), Những đồi hoa sim (Dũng Chinh)
Ven lề đường, bãi cỏ hoang, ta có thể gặp những loài cỏ rất quen thuộc, gọi là hoa trinh nữ còn gọi hoa mắc cỡ (Mimosa pudica), gọi tên như vậy là khi đụng phải, lá cây khép lại:
Loài hoa không hương sắc màu nhưng loài hoa biết khép lá ngây thơ
Qua một rừng hoang gió núi theo sang giũ bụi đường trên vai
Hái cây hoa dại lẻ loi bên đường gọi là hoa Trinh Nữ
Hoa Trinh Nữ không mặn mà bằng nàng hồng kiêu sa
Hoa đâu dám khoe màu cùng một nàng Cúc vàng tươi
Hoa không bán hương thơm như nàng Dạ Lý trong vườn
Như hoa Trinh Nữ đẹp tựa chuyện tình hai chúng ta
Hoa trinh nữ, hoa mắc cở, hoa xấu hổ cũng là một loài hoa . Nhà thơ trong nước Trần Mạnh Hảo ví von như sau :
Một nhà nước như không còn ai biết ngượng
Lại mọc đầy hoa xấu hổ nơi nơi
Cây thẹn thùng nép cỏ
Lá nhắm hờ mắt gió trêu ngươi
Nói dối mọi nơi
Nói dối mọi điều
Nói dối quá làm hoa đỏ mặt

Hoa thay người xấu hổ
Kẻ gian manh mang mặt nạ thánh thần
Hoa xấu hổ mọc trong tờ hộ chiếu
Ra nước ngoài thương người Việt tủi thân
Người lính miền Nam đầy tình người cũng nhắc nhở người bạn như sau:
Này anh lính chiến, người bạn pháo binh.
Mẹ tôi tóc sương từng đêm nghe đạn pháo rơi thật buồn.

Anh rót cho khéo nhé, kẻo lầm vào nhà tôi.
Nhà tôi ở cuối chân đồi,
có giàn thiên lý, có người tôi thương.

hoa thi ên lý, còn gọi là dạ lý hương có tên khoa học là Telosma cordata tức Tonkin jasmine, tiết mùi thơm, trồng trên giàn, lá non nấu canh, hoa thơm
-hoa đào ( Prunus persica) .Hoa đào ngày Tết đã là biểu tượng trong thơ của Vũ Đình Liên:
Mỗi năm hoa đào nở
Lại thấy ông đồ già
Bày mực tàu, giấy đỏ
...
- hoa sữa (Alstonia scholaris) có trong bài nhạc Nhớ mùa thu Ha Nội của Trịnh Công Sơn
Hà Nội muà thu cây cơm nguội vàng, cây bàng lá đỏ nằm kề bên nhau
Phố xưa nhà cổ mái ngói thâm nâu
Hà Nội mùa thu, mùa thu Hà Nội, mùa hoa sữa về thơm từng cơn gió,
mùa cốm xanh về thơm bàn tay nhỏ, cốm sữa vỉa hè thơm bước chân qua
Loài hoa cũng được nhắc nhở để biểu hiện những trạng thái khác nhau của con tim.

1-tình yêu trong trắng như bài thơ vừa tình, vừa đượm chất buồn của Nguyễn Bính, nhà thơ của làng thôn Việt:


Nhà nàng ở cạnh nhà tôi
Cách nhau cái dậu mùng tơi xanh rờn
Hai người sống giữa cô đơn
Nàng như cũng có nỗi buồn giống tôi
Giá đừng có dậu mùng tơi
Thế nào tôi cũng sang chơi thăm nàng
Tôi chiêm bao rất nhẹ nhàng..
Có con bướm trắng thường sang bên này
hoặc:
Anh cho em mùa xuân, nụ hoa vàng mới nở,
chiều đông nào nhung nhớ
Đường lao xao lá đầy, chân bước mòn vĩa phố,
mắt buồn vin ngọn cây
, Bạn trẻ - Cuộc sống, ke thu ba, ngoai tinh, ly hon, ban tre cuoc song


2-tình yêu lỡ làng như trong bài thơ phổ nhạc kể chuyện người con trai thương người con gái; sau đó người con gái đi lên xe hoa để lại nỗi buồn cho chàng thanh niên:
Chiều xưa có ngọn trúc đào Mùa thu lá rụng bay vào sân em Mùa thu lá rụng êm đềm Như cô với cậu cười duyên dại khờ Bởi vì hai đứa ngây thơ Tình tôi dạo ấy là ngơ ngẩn nhìn Thế rồi trăng sáng lung linh ..Rồi mùa thu ấy qua đi Chợt em 18 chợt nghe lạnh lùng Thuyền đành xa bến sang sông Hàng cây trút lá tình đi lấy chồng ..
cây trúc đào (Nerium oleander) gặp các vùng khô hạn, có thể trồng trong chậụ . Ở Montreal, nhiều nhà có người Ý hay trồng loại cây này...
Tình yêu lỡ làng cũng có thể bắt gặp qua ngôn từ bài ca Hoa sứ nhà nàng.
Hoa sứ, còn gọi là hoa đại (Plumeria acutifolia) . Cây sứ thường trồng ở đền chùa, công viên, cao 3-7 mét, có nhựa mủ . Hoa trắng, thơm, mặt trong phía dưói màu vàng . Người Hawaii thường dùng hoa sứ xâu thành chuỗi, làm vòng hoa quàng vòng hoa vào cổ du khách và chào “Aloha”
Hôm qua mẹ bảo tôi, nhờ hoa sứ nhà nàng
Ướp trà thơm đãi khách họ hàng cô bác đều khen
Nhờ nàng hái giùm tôi, màu hoa thắm chưa tàn
Nụ hoa còn giữ nhụy vàng, chắc nàng hiểu tình tôi

Nhưng đêm trở sầu, em bước qua cầu
Cuộc tình tan theo bể dâu, biết chăng ngày sau
Khi ngõ về gần nhau, tình yêu đã vội phai màu
Người thiếu nữ cũng thốt ra:
..... Đừng nhìn em nữa anh ơi
.... Hoa xanh đã phai rồi
.... Hương trinh đã tan rồi
... Kiếp nào có yêu nhau..... thì xin hẹn đến mai sau.. ( PD )
Bài thơ bất hủ “Hoa Trắng Thôi Cài Trên Áo Tím” của Kiên Giang,-một người Việt gồc Hoa-, kể chuyện mối tình học trò tinh khiết, ngây thơ, không nhuốm bụi trần. Hai người từng trao đổi bài vở, buông bắt chuyện không đâu với những ánh mắt tha thiết dù không bao giờ nói, chỉ giận hờn vu vơ . Tình trong như đã với cả hai nhưng thật câm nín. Chàng trai chỉ biết theo bước chân nàng những hôm nàng đi lễ nhà thờ, nàng thường mặc áo tím và cài hoa trắng. Dòng đời trôi chảy, hai người li biệt, nhà thơ Kiên Giang muốn gói gém tình chung thủy ngày xưa nên đã để lại bài thơ sau này phổ nhạc.

3.tình yêu say đắm như trong lời nhạc của Ngô Thụy Miên có nhắc đến hoa cúc:
Áo nàng vàng, anh thường yêu hoa cúc
Áo nàng xanh, anh mến lá sân trường
Sợ thư tình không đủ nghĩa yêu đương
Anh pha mực cho vừa màu áo tím
Cây Cúc là một trong 4 cây cảnh: tùng, cúc, trúc, mai..Cúc trồng làm cây cảnh thuộc chi Chrysanthemum. Một số loài cây còn được sử dụng làm vị thuốc trong y học cổ truyền như cúc hoa vàng Chrysanthemum indicum

4-tình yêu đồng sàng, dị mộng.
Đồng sàng : ngủ chung 1 giường . Dị mộng : mộng khác nhau . Trong lãnh vực tình yêu, đồng sàng dị mộng có nghĩa là 2 người không yêu thương nhau, nhưng vì hoàn cảnh gia đình hay hoàn cảnh gì khác nên vẫn cưới nhau , nên tuy ngủ chung nhau một giường nhưng mỗi người nghĩ nhớ người yêu của mình.Người thiếu nữ tuy đã lấy chồng nhưng vẫn nhớ đến người yêu củ được phản ảnh trong bài thơ Hai sắc hoa tigôn :
Tôi vẫn đi bên cạnh cuộc đời
Ái ân lạt lẽo của chồng tôi,
Mà từng thu chết, từng thu chết
Vẫn giấu trong tim bóng một người
còn người chồng:
Chồng tôi vẫn biết tôi thương nhớ
Người ấy, cho nên vẫn hững hờ
Cũng xin nói là hoa tigôn là do chữ antigone . Hoa antigôn (Antigonum leptopus), họ Polygonaceae, gốc Trung Mỹ. Hoa mọc thành chùm, leo giàn, thường trồng để che phủ cổng, hàng rào .

5-tình yêu vô vọng.
Một trong những bản nhạc nói về mùa thu hay diễn tả mùa thu nổi tiếng ở Việt Nam vào thập niên 70 phải kể đến bài nhạc Mùa Thu Chết của Nhạc sĩ Phạm Duy. Lời viết trong bản nhạc phỏng theo một bài thơ ngoại quốc nhan đề L’Adieu của nhà thơ tên Apollinaire:
J’ai cueilli ce brin de bruyère
L’automne est morte souviens-t’en
Nous ne nous verrons plus sur terre
Odeur du temps Brin de bruyère
Et souviens-toi que je t’attends
Trong bài thơ L'adieu của Apollinaire, cây bruyere (heather trong tiếng Anh), là Calluna vulgaris họ Đỗ Quyên Ericaceae, mọc hoang ở bãi trống hơi acid, trổ hoa mùa Thu (autumn heather), có mọc nhiều nơi.
Trong bản nhạc của Phạm Duy, ngay câu đầu tiên có nói đến hoa thạch thảo:
Ta ngắt đi một cụm hoa thạch thảo
Em nhớ cho: Mùa Thu đã chết rồi !
Mùa Thu đã chết, em nhớ cho
Mùa Thu đã chết, em nhớ cho
..
Đôi chúng ta sẽ chẳng còn nhin nhau nữa!
Trên cõi đời này, trên cõi đời này
Từ nay mãi mãi không thấy nhau
Từ nay mãi mãi không thấy nhau...


Em nhớ cho rằng ta vẫn chờ em.
Vẫn chờ em, vẫn chờ em
Vẫn chờ....
Vẫn chờ... đợi em !

Hoa thạch thảo (Aster amellus, thuộc họ Cúc (Asteraceae). Đây là loài hoa trong Nam gọi là cúc sao, cúc cánh mối còn ngoài bắc gọi là hoa thạch thảo . Hoa nhiều màu, có giống màu tím, có giống màu đỏ . Hoa nở liên tục đến tháng 10 vẫn còn nở . Hoa Thạch thảo cũng như các loại hoa cúc thường nở vào mùa Thu, khi mà đa số các loại hoa khác đã tàn.

6-tình hoài nhớ như trong bài nói về cây soan . Cây soan, cây sầu đông hay cây sầu đâu cũng chỉ là một câỵ Mùa Đông miền Trung, cây trơ trụi lá, đầu xuân hoa soan nở màu tím nhạt, nở từng chùm, tím ngắt giữa khung trời. Bài hát Hoa xoan bên thềm cũ gợi nhớ một thời ấu thơ, một thuở mộng mơ :
Một mình anh với nỗi sầu vạn cổ
Mùa hoa tím năm xưa đà phai tàn
Phía sau nụ cười là xôn xao nỗi nhớ
Lời hát lặng thầm như tình đã chìm sâu
Có một người chiều nay sắc tím bâng khuâng
Hương soan bay một thời thơ dại
Theo mỗi năm sầu đông trổ hoa
Cây soan (Melia azedarach) là một loài cây thân gổ, thuộc họ Xoan (Meliaceae).

7-tình đẹp đẽ, sang trọng, dịu dàng nhưng ngắn ngủi như loài hoa quỳnh.
Cây quỳnh Phyllocactus grandis, họ Xương Rồng (Cactaceae). Các loài quỳnh thường được trồng để làm cảnh và hoa nở về đêm nên được mệnh danh là nữ hoàng của bóng đêm
Ta mang cho em một đóa quỳnh
Quỳnh thơm hay môi em thơm
Em mang cho ta một chút tình
Miệng cười khúc khích trên lưng..
Đêm này đêm buồn bã với những môi hôn
Trong vườn trăng vừa khép những đoá mong manh.
Cây quỳnh thường trồng chung với cây giao (họ Euphorbiaceae) nên có câu trong truyện Kiều : Một vùng như thể cây quỳnh cành giao là muốn nói vẻ khôi ngô tuấn tú của Kim Trọng như làm cho cả một vùng cũng hoá thành đẹp...

8- tình thiên nhiên . Con người nhiều lúc ngán ngẩm đời sống đô thị với tiếng ồn ào của nhà máy, xe cộ nên muốn xa lánh bụi trần, tìm các nơi thanh vắng, không ô nhiễm như trong bài thơ cũng lại nhắc đến hoa như trong bài thơ đã được phổ nhạc sau:
Rằng xưa có gã từ quan
Lên non tìm động hoa vàng ngủ say
Chúng ta vừa mới điểm qua 8 loại hình tâm tư qua các loài hoa có trong nhạc Việt và chưa kể nhiều loài khác có trong thơ hay trong các truyện ngắn như hoa ô môi (Cassia grandis), hoa ngọc lan (Michelia alba), hoa ngâu (Aglaia odorata), hoa giấy (Bougainvilea spectabilis), hoa súng (Nymphea), hoa lộc vừng ( Barringtonia acutangula ) với những chùm dài đỏ rực, là loài hoa được cho là mang tới nhiều may mắn và hạnh phúc cho người trồng . Tên nhiều loài hoa thân thương đến nỗi nhiều phụ huynh dùng tên hoa để đặt tên cho con hoặc có người dùng tên hoa làm bút hiệu.
Và cũng có loài hoa rất bình dị như hoa lúa trong thơ của Hữu Loan, tác giả của bài thơ nổi tiếng về Hoa sim:
Em là con gái đồng xanh
Tóc dài vương hoa lúa
Đôi mắt em mang chân trời quê củ
Giếng ngọt, cây đa
Anh khát tình quê ta, trong mắt em thăm thẳm
….

3 .Hoa trong truyện Kiều:
Truyện Kiều của Nguyễn Du cũng có nhiều chỗ nói về hoa như hoa sen, hoa hải đường, hoa cúc:
Hoa đối với cụ Nguyễn Du không là tĩnh vật mà là vật có hồn, vật có cảm xúc nên trong truyện Kiều, nhan nhãn câu thơ nhân cách hoá các loài hoa như cười gió Đông, sực nức một nhà, lả
ngọn, lập loè, mơn mởn như các vần thơ sau :

-Trước sau nào thấy bóng người
Hoa đào năm ngoái còn cười gió Đông

-Huệ lan sực nức một nhà
Từng cay đắng lại mặn mà hơn xưa
Mảng vui rượu sớm cờ trưa
Đào đà phai thắm, sen vừa nảy xanh

-Hải đường mơn mởn cành tơ
Ngày xuân càng gió, càng mưa, càng nồng

hoặc:

-Hải đường lả ngọn đông-lân
Giọt sương tríu- nín, cành xuân la- đà
Hoa hải đường (Begonia semperflorens), họ Thu hải đường (Begoniaceae)
Hoa lựu:
Dưới trăng quyên đã gọi hè
Đầu tường lửa lựu lập loè đơm bông

Hoa mẫu đơn ( Paeonia, tiếng Pháp là pivoine) :
Ba cây chập lại một cành

Add comment


Security code
Refresh


Newer articles:
Older articles:

 
Username   Password       Forgot password?  Forgot username?  Register / Create an account