CHANGE COLOR
  • Default color
  • Brown color
  • Green color
  • Blue color
  • Red color
CHANGE LAYOUT
  • leftlayout
  • rightlayout
SET FONT SIZE
  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
Change COLOR/LAYOUT/FONT

Câu Lạc Bộ TÌNH NGHỆ SĨ

TRANG CHÍNH Kiến Thức

Kiến Thức

Những Điều Cần Biết Về Tiền Hưu Ở Mỹ

E-mail Print
User Rating: / 1
PoorBest 

Bài viết dưới đây phần lớn trích dịch từ bài “20 Top Questions & Answers On Social Security” của tác gỉa Stan Hinden, đăng trên tạp chí AARP Bulletin (12/2010).

Xin nhấn mạnh bài này chỉ nói về tiền hưu tức ‘Social Security Benefits’ chứ không phải là tiền SSI.

 

Tìm Hiểu Về Xa Lộ Hoa Kỳ

E-mail Print
User Rating: / 11
PoorBest 

Lịch Sử Hệ Thống Xa Lộ Hoa Kỳ

***

Trần Quốc Sỹ

Nói đến Hiệp Chủng Quốc Hoa Kỳ, chúng ta không thể nào không nói đến hệ thống xa lộ, tiếng Anh gọi là super highways hay giản dị hơn: freeways ( chúng được gọi là "freeway" vì xa lộ không có ngã tư, không có đèn hiệu, người lái xe được "free" không phải bị đột nhiên dừng lại), một hệ thống giao thông có thể được xem là an toàn và hoàn hảo nhất thế giới.

Hầu hết mọi người trong chúng ta hằng ngày đều xử dụng hệ thống xa lộ này để đi làm, đi học, đi chơi, đi thăm người yêu,thăm gia đình, bạn bè…, tuy nhiên, rất ít người biết về lịch sử của chúng hoặc dùng một vài phút để suy nghĩ và cảm ơn công sức của hằng trăm ngàn người đã chung sức tạo nên công trình tuyệt diệu này mà chúng ta là những người may mắn đang được thụ hưởng ngày hôm nay.

Tác giả xin được mạn phép trình bày cùng bạn đọc sau đây một vài vấn đề liên quan đến hệ thống xa lộ tại Hoa Kỳ, một hệ thống giao thông xuyên thành phố, tiểu bang hoặc liên bang, được xem như an toàn và hữu hiệu nhất.

Lịch sử hệ thống Freeway Liên Tiểu Bang (Interstate Highways):


Vào tháng 7 năm 1919, một viên đại uý trẻ tên Dwight David Eisenhower cùng 294 bạn đồng đội đã thực hiện một cuộc hành trình xuyên bang đầu tiên từ đông sang tây bằng xe hơi khởi hành từ thủ đô Hoa Thịnh Đốn. Vì đường xá quá xấu, đoàn xe chỉ đạt được tốc độ trung bình là 5 dặm một giờ và phải mất hết 62 ngày mới đến được Union Square tại San Francisco.


Sau khi Thế giới Đại Thế Chiến lần thứ Hai chấm dứt, tướng Eisenhower rất thán phục hệ thống xa lộ Autobahn của người Đức khi nghiên cứu về những báo cáo tổn thất trong trận chiến. Trong khi một quả bom có thể cắt đứt và làm tê liệt sự chuyển vận của hệ thống hoả xa, thì hệ thống xa lộ Autobahn của Đức có thể được sửa chữa và xử dụng ngay tức khắc. Bom đạn khó có thể huỷ hoại hoàn toàn một con đường rộng được tráng với một lớp nhựa đường thật dày.


Hai kinh nghiệm trên đã giúp tướng Eisenhower nhận thức ra sự quan trọng của hệ thống xa lộ. Sau khi đắc cử Tổng thống Hoa Kỳ năm 1953, ông đã vận động và đẩy mạnh dự án xây cất hệ thống Xa lộ Liên Bang gồm 42 ngàn dặm đường xuyên qua 50 tiểu bang. Tổng thống Eisenhower và các nhân viên của ông làm việc ròng rã 2 năm trời và đệ trình dự án công cộng lớn nhất thế giới để Quốc hội Hoa Kỳ phê chuẩn.

Vào ngày 29 tháng 6 năm 1956, bộ luật Federal Aid Highway Act (FAHA) được ban hành và hệ thống Xa lộ Liên Tiểu bang bắt đầu được thành hình. Theo bộ luật này, chính phủ liên bang sẽ đài thọ 90% kinh phí xây cất và mỗi tiểu bang phải đóng góp 10% còn lại.

Tiêu chuẩn của xa lộ đã được quy định rõ ràng. Mỗi lối đi phải rộng 12 feet, lề đường phải rộng 10 feet, chiều cao tối thiểu dưới gầm cầu là 14 feet, độ dốc không quá 3% và được nghiên cứu để xe hơi có thể chạy an toàn với vận tốc 70 dặm một giờ.  Ngoài ra, cứ mỗi 5 dặm đường, phải có tối thiểu một dặm đường thẳng, để máy bay có thể dùng như một phi đạo lên xuống trong trường hợp có chiến tranh.

 
Không đầy 5 tháng sau khi bộ luật FAHA được phê chuẩn, đoạn xa lộ đầu tiên dài 8 dặm, thuộc thành phố Topeka, Kansas được khánh thành ngày 14 tháng 11 năm 1956.
Dự án xây cất hệ thống Xa lộ Liên Tiểu bang (Interstate Highways), gọi tắt là Liên bang, được dự tính hoàn thành trong 16 năm (1956-1972) nhưng trên thực tế nó đã kéo dài đến 37 năm khi đoạn xa lộ cuối cùng trong dự án, xa lộ I-105, nối liền xa lộ I-605 và phi trường Los Angeles được khánh thành năm 1993. Chỉ riêng đoạn xa lộ dài 17.3 dặm này, Cal Trans đã mất gần 35 năm (24 năm đề án và 11 năm xây cất) để hoàn thành với tốn phí lên tổng cộng lên đến 2.22 tỷ đô la.


Một vài dữ kiện khá lý thú về đoạn xa lộ được xem là tối tân nhất của Hoa Kỳ này:


- Xa lộ Liên Bang I-105, còn được gọi là Century Freeway hay Glenn Anderson Freeway, được đề án vào năm 1958, và được thêm vào dự án Interstate Highways cuối thập niên 1960s. Một đơn kiện của cư dân địa phương và các nhà hoạt động bảo vệ môi sinh được nạp năm 1972 xin huỷ bỏ dự án này. Dầu vậy, một phát quyết của thẩm phán Harry Pregerson đã được phê chuẩn và ban hành năm 1979, sau đó được tu chính năm 1981, đã cho phép khởi công xây cất xa lộ I-105.


- Lễ đặt viên đá đầu tiên diễn ra ngày 1 tháng 5 năm 1982 và đoạn xa lộ này được chính thức khánh thành cho công chúng xử dụng lúc 3 giờ 13 phút ngày 14 tháng 10 năm 1993, sau 11 năm 5 tháng và 13 ngày xây cất. Từ sáng sớm ngày hôm đó, cả ngàn người đã đậu xe sắp hàng để chờ được "cắt chỉ" khai trương, để được vinh dự là những người đầu tiên được lái xe trên xa lộ I-105.


- Xa lộ I-105 có 4 lối (lanes) chính mỗi chiều, cộng thêm hai lối phụ dành cho những người đi chung xe, thường được gọi là diamond lanes hay car pool lanes. Ngoài ra, chính giữa xa lộ còn được thiết bị với hệ thống đường xe điện hai chiều.


- Tổng số xe cộ xử dụng xa lộ I-105 những ngày sau khi khánh thành là 155,000 chiếc mỗi ngày. Con số này đang trên đà gia tăng và Cal Trans ước lượng rằng vào năm 2010, tổng số xe cộ xử dụng xa lộ I-105 sẽ lên đến 230,000 chiếc mỗi ngày.


- Trong 17.3 dặm của xa lộ I-105, chỉ có 0.5 dặm của xa lộ được xây bằng mặt đường. Còn lại, 10.7 dặm được xây cao hơn mặt đường và 6.1 dặm thấp hơn mặt đường.


- Xa lộ I-105 có 4 giao điểm nối với xa lộ I-405, I-110, I-710, và I-605. Riêng chỗ giao điểm của xa lộ I-105 và xa lộ I-405 là một công trình xây cất giao điểm xa lộ lớn nhất tại California. Giao điểm này rộng 100 mẫu, gồm 5 tầng và có độ cao hơn một cao ốc 7 tầng, với kinh phí xây cất lên đến 134 triệu đô la. Chỉ riêng đoạn xa lộ tạm thời trên xa lộ I-405 để xe cộ có thể lưu thông trong thời gian xây cất giao điểm, tốn phí đã lên đến hơn 20 triệu đô la.


- Để hoàn thành xa lộ I-105, Cal Trans đã mua lại nhà, đất của 25,000 cư dân địa phương.


- Cal Trans đã xử dụng 930 mẫu đất, 2.3 triệu cubic yards xi-măng, 115,000 tấn thép, đào xới 16 triệu cubic yards đất và lấy đi 500,000 cubic yards đất bị ô nhiễm.


- Công trình này là công sức của 200 nhân viên tiểu bang, và hơn 1500 nhân viên thuộc các hãng thầu.


- Công trình xây dựng xa lộ I-105 đã mang lại hơn 18,000 công việc, cùng gián tiếp hỗ trợ hơn 27,000 công việc khác.

Những quy luật về đặt danh số cho xa lộ:

Có khi nào bạn tự hỏi những danh số đặt tên cho Xa lộ Liên bang và Tiểu bang có ý nghĩa gì không ? Xin thưa, chúng đều có ý nghĩa và buộc phải theo một hệ thống nhất định. Vào năm 1957, dấu hiệu và danh số dành cho Xa lộ Liên bang được phổ biến. Theo quy luật này, dấu hiệu của Xa lộ Liên bang sẽ có hình khiên, mũi nhọn quay xuống, gồm ba màu xanh dương, trắng và đỏ (màu đỏ ở trên, xanh dương ở dưới, nền trắng, chữ trắng). Cũng theo quy luật này, những Xa lộ Liên bang mang hai con số sẽ được xem như những xa lộ chính. Nếu một xa lộ chính chạy theo hướng Nam-Bắc, nó sẽ mang số lẻ, và ngược lại, nếu một xa lộ chính chạy theo hướng Đông Tây, nó sẽ mang số chẵn. Số nhỏ dành cho những xa lộ bắt đầu từ miền Tây và miền Nam và số lớn dành cho những xa lộ bắt đầu từ miền Đông và miền Bắc. Thí dụ như xa lộ liên bang 5 (số zero được hiểu ngầm), sẽ chạy theo hướng Nam-Bắc và bắt đầu từ Nam California, trong khi đó, xa lộ liên bang I-10, sẽ chạy theo hướng Đông-Tây và cũng bắt đầu từ Nam California.

Những xa lộ liên bang có 3 con số là những xa lộ vòng đai hoặc xa lộ phụ thuộc vào xa lộ chính. Chẳng hạn như xa lộ liên bang I-405 là xa lộ phụ của xa lộ liên bang I-5 và xa lộ liên bang I-210 là xa lộ vòng đai của xa lộ liên bang I-10. Những xa lộ phụ, nếu số giữa là số 0, chúng sẽ không đi qua khu thị tứ (metropolitan areas), thí dụ như xa lộ I-405, nếu số giữa là số 1, chúng sẽ đi qua khu thị tứ, như xa lộ I-110.


Dấu hiệu cho Xa lộ Tiểu bang có hình dáng và màu sắc tùy mỗi tiểu bang quyết định. Tại California, xa lộ tiểu bang có màu xanh lá cây trên nền trắng, chữ trắng, cũng hình khiên nhưng với mũi nhọn chỉ lên trời, như xa lộ tiểu bang CA-91 hoặc xa lộ tiểu bang CA-22. Xa lộ Tiểu bang không nhất thiết theo quy luật chẵn lẻ, điển hình là xa lộ Tiểu bang CA-91, tuy mang số lẻ nó lại chạy theo hướng Đông-Tây.

Ngoài hai hệ thống xa lộ liên bang và tiểu bang như đã đề cập, chúng ta còn có một hệ thống xa lộ nữa được gọi là Xa lộ US (US Highways). US Highways là một loại hệ thống Xa lộ Liên bang nhưng đã tồn tại trước khi bộ luật Federal Aid Highway Act (FAHA) ra đời. Hệ thống xa lộ này được thành lập đầu tiên vào năm 1925 bởi Federal Aid Highway Act để thay thế sự lẫn lộn của những xa lộ dùng tên gọi (chẳng hạn như xa lộ Lincoln Highway nối liền New York với San Francisco, đã được thay thế bằng US40, sau này trở thành Xa lộ liên bang I-80 tại California). Xa lộ Hoa Kỳ có dấu hiệu cũng hình khiên, màu trắng, viền đen, chữ đen với mũi nhọn quay xuống. Hiện nay, phần lớn những Xa lộ Hoa Kỳ đã được thay thế bằng những Xa lộ Liên bang hay Tiểu bang, nhưng một số vẫn còn tồn tại, chẳng hạn như xa lộ US-101, hoặc xa lộ US-395.

Nhiều người thường lầm tưởng rằng Xa lộ Liên bang (Interstate Highways) là xa lộ nối liền các tiểu bang còn Xa lộ Tiểu bang (State Highway) là xa lộ chỉ chạy trong phạm vi tiểu bang mà thôi. Điều này không hoàn toàn đúng như vậy. Chỉ có xa lộ chính mới chạy xuyên tiểu bang, thí dụ như xa lộ Liên bang I-10 hoặc I-40. Còn những xa lộ Liên bang phụ hoặc xa lộ Liên bang vòng đai chỉ chạy trong phạm vi tiểu bang mà thôi. Điển hình là Xa lộ liên bang I-105 chỉ chạy từ Norwalk đến El Segundo, thuộc tiểu bang California.

Sự khác biệt giữa Xa lộ Liên bang và Xa lộ Tiểu bang ở chỗ Xa lộ Liên bang được tài trợ và chi phối bởi liên bang, trong khi đó Xa lộ Tiểu bang hoàn toàn do tiểu bang chi chuẩn. Một điều đáng được ghi nhận là tiểu bang Alaska không có xa lộ Liên bang nhưng tiểu bang Hawaii thì có, được biết dưới tên là xa lộ Liên bang H1 và H2.

Những điều cần biết và lưu ý khi xử dụng xa lộ:

Như đã thưa ở trên, xa lộ tại Hoa Kỳ được xem như con đường an toàn và hữu hiệu nhất cho những người lái xe ô tô. Đúng vậy, so với các đường trong thành phố, số tai nạn tử vong trên xa lộ rất thấp và thời gian để đi từ điểm A đến điểm B rất ngắn. Thời gian di chuyển trên xa lộ so với đường trong thành phố, nhất là nếu bạn phải đi xa, thường chỉ bằng một nửa hoặc ngắn hơn. Tuy vậy, lái xe trên xa lộ không phải là không nguy hiểm vì tốc lực xe chạy trên xa lộ rất cao, có thể lên đến 75 hay 80 dặm/giờ. Với một tốc lực cao như vậy, nếu bạn lạc tay lái đâm vào thành xi măng chắn hoặc đâm vào xe ngược chiều thì kể như tiêu đời.

Với tư cách là một giảng viên của National Traffic Safety Institute (NTSI), tác giả xin được đóng góp một vài ý kiến thô thiển cùng những kinh nghiệm thâu thập được trong nghề ngõ hầu có thể giúp bạn đọc lái xe an toàn hơn và tránh được bị các ông bạn dân chiếu cố:


1. Luôn giữ xe trong tình trạng toàn hảo. Chiếc xe của bạn là một trong bốn yếu tố khiến 6,300,000 tai nạn đã xảy ra hằng năm, đưa đến sự tử vong của gần 50,000 người. Bảo trì xe là một trong những phương cách có thể giúp giảm thiểu sự nguy hiểm trong việc lái xe. Hãy kiểm soát hệ thống thắng xe của bạn thường xuyên, ít nhất mỗi 15,000 dặm. Đừng để mực dầu thắng xuống thấp hơn mực tối thiểu. Nên thay vỏ bánh xe nếu chúng đã mòn quá 1/32 của một inch.


2. Tránh xử dụng những xa lộ được mệnh danh là xa lộ tử thần (killer highways), nếu bạn có thể xử dụng những xa lộ khác. Xa lộ tử thần là những xa lộ tiểu bang, chạy xuyên qua những tỉnh lẻ, thường được gọi là những xa lộ đồng quê (country highways), thí dụ như Xa lộ Tiểu bang CA-71. Loại xa lộ tiểu bang này chỉ có hai lối (lanes) đi và về, không có tường chắn ở giữa. Chúng chỉ được ngăn đôi bằng hai vạch vàng liên tục, hoặc đôi khi, một vạch liên tục và một vạch đứt đoạn một bên. Đây là dấu hiệu cho phép tài xế được lấn sang phần đường bên kia để qua mặt xe đằng trước. Lý do những xa lộ này được mệnh danh là xa lộ tử thần vì số tử vong hằng năm trên những xa lộ này rất cao, phần lớn do tài xế qua mặt một cách bất cẩn, hoặc do tài xế mệt mỏi, ngủ gục và đâm qua lối đi ngược chiều.


Những điều cần ghi nhớ nếu bạn buộc phải xử dụng những xa lộ này:

- Nếu bỗng dưng bạn thấy xe ngược chiều đâm sang lối của bạn, việc đầu tiên là hãy giữ bình tĩnh, bóp kèn hoặc pha đèn để cảnh giác người tài xế với hy vọng anh ta sẽ trở về lối của anh ta. Nếu đèn và kèn không mang lại kết quả, hãy lạng xe về hết bên phải để tránh tai nạn. Không bao giờ lạng về bên trái vì người tài xế xe ngược chiều có thể giật mình và trở về lối của anh ta.

- Chỉ qua mặt khi lằn kẻ vàng bên phần đường của bạn đứt đoạn. Không bao giờ qua mặt tại những khúc quanh, trên dốc và nhất là không bao giờ qua mặt vào ban đêm nếu bạn có thể thấy được hai ánh đèn xe ngược chiều, mặc dù chúng rất nhỏ. Lý do rất dễ hiểu là bạn sẽ không ước lượng chính xác được khoảng cách giữa xe của bạn và xe bên kia, do đó bạn sẽ không đủ thì giờ để vượt xe đằng trước bạn một cách an toàn.

3. Luôn luôn giữ khoảng cách an toàn đối với xe đằng trước. Khoảng cách giữa xe của bạn và xe đằng trước được xem là an toàn khi xe đằng trước bạn bất chợt thắng gấp mà bạn vẫn có thể thắng kịp để không gây ra tai nạn. Khoảng cách này được đo bằng thời gian, được đề nghị là 3 giây cho điều kiện thời tiết bình thường. Nếu trời đang mưa hoặc có sương mù, khoảng cách này phải được tăng lên, 4 hoặc 5 giây hoặc lâu hơn nữa. Để biết được khoảng cách an toàn giữa xe của bạn và xe đằng trước, hãy để ý chiếc xe trước mặt. Khi chiếc xe này đến một điểm cố định, chẳng hạn như cột đèn, thì bạn bắt đầu đếm thầm, chậm rãi: một ngàn lẻ một, một ngàn lẻ hai, một ngàn lẻ ba. Nếu sau khi đếm tới một ngàn lẻ ba mà xe của bạn chưa đến điểm cố định đó, bạn đã giữ được khoảng cách an toàn. Bằng không, bạn đang đánh bài với sinh mạng của mình.

4. Đừng vượt quá vận tốc giới hạn. Tốc lực tối đa của tiểu bang California là 65 dặm/giờ, ngoại trừ trong những trường hợp điều kiện an toàn cho phép, tốc lực tối đa được tăng lên 70 dặm/giờ. Trên lý thuyết, nếu bạn vượt quá vận tốc giới hạn dầu chỉ 1 dặm, cảnh sát có quyền cho bạn ticket vì tiểu bang California, cùng 31 tiểu bang khác, áp dụng luật "tốc lực giới hạn tuyệt đối" (absolute speed limit). Tuy nhiên, trên thực tế, cảnh sát thường không viết ticket cho bạn nếu bạn chỉ vượt quá khoảng 5 hoặc 7 dặm. Trong mọi trường hợp, tác giả thành thật khuyên các bạn đừng lái xe quá tốc lực, nhưng nếu bạn là người thích lái xe nhanh, thích tìm cảm giác mạnh, các bạn cần ghi nhớ những điều sau đây để tránh khỏi bị ăn ticket của những ngài cảnh sát:


- Tránh xử dụng lane số 1 (lane sát giữa đường hoặc cạnh diamond lane)
- Tránh đổi lane nhiều lần
- Tránh bám đuôi xe khác quá gần
- Đừng dán kính màu cửa kính trước của xe (phần ghế tài xế và hành khách kế bên)
- Đừng sơn sửa xe để nó có hình dạng quá nổi bật như cắt ống nhún cho xe thấp gần sát đất, dùng bánh xe có đường kính 20 inch, sơn xe màu thật nổi như xanh lá cây lợt hoặc vàng, xi bô xe, cảng xe bóng loáng, gắn đèn neon chung quanh hay dưới lườn xe…

Khi có nhiều người vi phạm cùng một lúc, cảnh sát sẽ cho ticket những người nào mà họ cho là dễ bắt nhất, nổi bật nhất và vi phạm lộ liễu nhất.

- Đừng bao giờ qua mặt cảnh sát. Khi lái xe trên xa lộ, bạn hãy để ý đến những xe cảnh sát chạy chậm trong lane trong cùng. Đây là những ông bạn dân đang làm nhiệm vụ của họ là canh bắt những người vi phạm vận tốc giới hạn. Nếu không muốn bị ăn ticket, bạn hãy giữ cùng vận tốc với họ. Khi thấy họ exit ra khỏi freeway, đừng vội nhấn ga đi tiếp vì nghĩ rằng bạn đã thoát nạn. Trong nhiều trường hợp, họ chỉ vờ exit nhưng thật ra họ rẽ vào con đường nhỏ bên cạnh và bọc lên freeway trở lại.

Và cuối cùng…

5. Đừng lái xe trên car pool lanes nếu bạn chỉ đi một mình. Car pool lanes hay diamond lanes là những lối đi đặc biệt trên xa lộ, hoặc lối ra xa lộ, chỉ dành riêng cho những xe có hai, hoặc ba người trong xe trở lên. Tiền phạt tối thiểu cho những người vi phạm car pool lanes cho tiểu bang California tối thiểu là 341 đô (2010). Đừng ra hoặc vào car pool lanes ở những nơi mà những đường kẻ màu vàng liên tục. Chỉ ra và vào khi nào những đường kẻ đứt đoạn. Vi phạm điều này, bạn cũng sẽ ăn một ticket giống như trường hợp của lái xe trên diamond lane một mình.

Để chấm dứt bài viết này, tác giả xin kể cho các bạn một chuyện vui mà tác giả thường kể cho các học viên trong lớp xoá ticket. Có một bà Mỹ sồn sồn, dòng dõi luật sư (bố là luật sư, chồng là luật sư, anh em có nhiều người làm luật sư). Bà bị lãnh một ticket cho tội lái xe trên diamond lane một mình. Thay vì đóng phạt rồi xin đi học traffic school, bà chọn việc ra toà tranh cãi cho sự vi phạm của bà. Đứng trước mặt quan toà, khi được hỏi: "Có tội hay không có tội?" bà đã anh dũng thưa với quan toà rằng: "Không có tội".

Quan toà tỏ vẻ ngạc nhiên hỏi bà:

- Bà lái xe trên diamond lane một mình bị cảnh sát bắt, xin bà hãy giải thích về sự vô tội của bà?

Bà liền lôi trong cặp táp ra tờ giấy do bác sĩ cấp, chứng nhận rằng bà đang mang thai 4 tháng, đưa cho quan toà xem. Quan toà liếc mắt nhanh qua tờ giấy, trả lại cho bà mỉm cười:
- Theo luật pháp, đây chỉ mới là thai nhi, không được tính là một người. Bà vẫn có tội. Sorry.

Nhưng bà không chịu thua, lớn tiếng thưa:
- Thưa quan toà, ông sai rồi.

Quan toà vẫn cười:
-Tôi sai ? Xin bà hãy chứng minh chỗ tôi sai. Tôi rất muốn nghe sự trình bày của bà.

Bà trả lời một cách tự tin:
- Được, tôi sẽ chứng minh cho ông xem.

Nói xong, bà lại mở cặp, lôi ra một quyển sách luật, mở đến trang đã đánh dấu sẵn, đọc lớn:
- Trong phiên toà ngày ….tại toà án tối cao tiểu bang …. , vị thẩm phán phiên toà đã tuyên án tù chung thân một người đàn ông về tội đã giết chết hai người, đó là người đàn bà mang thai và đứa con còn trong bụng của bà ta.

Đọc xong, bà giơ quyển sách luật lên cao, dõng dạc:
-Vì thế, chiếu theo phiên toà này, đứa bé trong bụng tôi là một người.

Xong bà đắc ý cười lớn:
-Haha, tôi đã bảo ông, tôi sẽ chứng minh cho ông xem mà. Ông thua rồi.

Vị quan toà sau khi nghe bà trình bày, gật gù:
-Tôi có lời khen ngợi bà và xin cảm ơn về sự khảo cứu của bà. Hôm nay tôi được học một điều mới. Bà nói đúng, chiếu theo phiên toà này, đứa bé trong bụng bà là một người. Vì lý do này, tôi sẽ tha bà tội lái xe trên diamond lane, nhưng …

Ngưng một vài giây, ông tiếp:
-Tôi buộc phải phạt bà tội …HAI NGƯỜI NGỒI MỘT GHẾ.

Tác giả xin chúc các bạn một ngày thật vui và xin lái xe thật cẩn thận.

Trần Quốc Sỹ

Last Updated ( Saturday, 19 January 2013 22:21 )
 

Danh Tặc

E-mail Print

Danh Tặc

***


Lời tác giả:

"Identity Theft" hay "Ăn Cắp Dữ Kiện Cá Nhân" là đề tài của bài viết này. Tác giả đã loay hoay suy nghĩ một thời gian khá lâu nhưng vẫn không biết phải đặt tựa bài viết này như thế nào? Vì đem hai chữ "Identity Theft" của tiếng Anh dịch ra tiếng Việt thì chẳng có chữ nào nghe xuôi tai cả. Chẳng lẽ lại dùng "Ăn Cắp Dữ Kiện Cá Nhân" cho tựa đề một bài viết? Vì thế, tác giả xin được tạm dùng hai chữ "Danh Tặc" làm tựa cho bài viết này. Mời các bạn đọc.

 

Một buổi sáng vào khoảng giữa năm 2005, tôi nhận được một phong bì vàng gởi tới bởi phòng an ninh của công ty nơi tôi đang làm việc. Mở ra, bên trong là một xấp tài liệu viết bằng Anh Ngữ với tiêu đề "Identiy Theft When Bad Things Happen To Your Good Name" (Danh Tặc Khi Điều Xấu Xảy Ra Cho Cái Tên Tốt Của Bạn"). Tập tài liệu dài hơn một chục trang, đề cập tới những vấn đề liên quan tới sự ăn cắp dữ kiện cá nhân của người khác bởi những kẻ gian và dùng những dữ kiện này vào những mưu đồ bất chánh để trục lợi. Tập tài liệu cũng trình bày về những hậu quả tai hại về tài chánh và pháp lý của người bị ăn cắp dữ kiện cá nhân, những phương cách để giải quyết và những lời khuyên hữu ích hầu trong tương lai có thể tránh được tệ nạn này trong tương lai.

Sau khi đọc lướt qua một vài trang, tôi đã định quăng tập tài liệu này vào sọt rác vì nghĩ nó chẳng liên quan gì đến mình và tôi cũng không nghĩ là chuyện này sẽ xảy ra cho tôi. Nhưng, bỗng có một cái gì đã loé sáng lên trong đầu, tôi đã dừng lại suy nghĩ vài giây và sau đó thay vì quăng cái phong bì màu vàng vào sọt rác, tôi đã cất nó vào tủ hồ sơ.

Chuyện cái phong bì vàng qua đi vào quên lãng.
Vào cuối năm 2005, vào một buổi tối, tôi đang ngồi xem Tivi trong phòng gia đình thì tiếng của Hồng trong phòng làm việc vọng ra hỏi:
-Anh Sỹ, anh mới xin thẻ tín dụng tại Best Buy hả?
Tôi đáp:
-Không. Anh xin thẻ Best Buy làm gì?
-Đây nè, họ gởi thẻ tín dụng cho anh nè.
Tôi cười:
-Ờ, chắc họ gởi thơ dụ mình đó mà. Em biết rồi, họ làm chuyện này hoài.
Hồng từ phòng làm việc đi ra, trên tay cầm một phong thơ và một cái thẻ tín dụng, nghiêm giọng nói:
-Đây không phải là thơ chiêu dụ cấp thẻ mà là họ gởi thẻ tín dụng với tên của anh đàng hoàng. Anh coi nè.

Tôi nhận lấy cái thẻ tín dụng của Best Buy và lá thư từ tay Hồng. Cái thẻ tín dụng mới toanh với tên của tôi còn lá thư thì đại ý chúc mừng tôi cùng những điều linh tinh khác. Đọc xong lá thư, tôi bảo Hồng:
-OK, để mai anh gọi cho Best Buy hỏi cho ra lẽ và bảo họ huỷ cái trương mục tín dụng này.
Hôm sau, tôi gọi điện thoại cho Best Buy để xin huỷ bỏ trương mục. Trên điện thoại, người nhân viên của Best Buy cho biết là "chính tôi", tuần trước, đã đến tiệm mua hàng và đồng thời "chính tôi" cũng đã mở một trương mục tín dụng. Số tiền mà "tôi" đã mua và nợ trong trương mục là hơn năm ngàn đô la. Tôi nói với người nhân viên này là từ vài tháng nay tôi chưa đến Best Buy, không xin thẻ tín dụng và cũng không mua gì đến hơn năm ngàn đô la cả. Sau hơn mười lăm phút điện đàm, cuối cùng, tôi mới vỡ lẽ ra là tuần trước, đã có người nào đó dùng tên, tuổi, số bằng lái xe và cả số an sinh xã hội của tôi để mua hàng và mở một trương mục tín dụng với Best Buy.

Đến chiều về đến nhà, mở hộp thơ thì tôi mới tá hoả tam tinh khi nhận được thêm hai thẻ tín dụng nữa, một từ Comp USA và một từ Home Depot. Liên tiếp trong những ngày sau đó, tôi nhận được tổng cộng 11 thẻ từ các công ty bán lẻ như Fry s, Pier 1 Import, Sony, Old Navy, Kohl, Mervyn, Macy và một thẻ của tiệm nữ trang nổi tiếng Bailey Banks & Biddle. Tổng số tiền mà kẻ gian đã dùng tên tôi để mua hàng, chỉ trong vòng năm ngày, lên đến hơn ba mươi ngàn đô la. Vâng, hơn ba mươi ngàn đô la chỉ trong năm ngày.

Bàng hoàng, sững sờ trước sự việc xày ra, chưa biết phải giải quyết thế nào thì tôi bỗng sực nhớ ra cái phong bì màu vàng và tập tài liệu về Danh Tặc mà nửa năm trước đó tôi đã định quăng vào thùng rác. Mở tủ hồ sơ, lấy cái phong bì vàng và lôi tập tài liệu ra, tôi đọc thật kỹ những tin tức, dữ kiện, những điều phải làm và những phương cách hành động và đề phòng chuyện này tái diễn.

Theo sự hướng dẫn của tập tài liệu, việc đầu tiên là tôi gọi cho sở cảnh sát địa phương để tường trình nội vụ. Sở cảnh sát Huntington Beach đã gởi nhân viên cảnh sát đến tận nhà, lấy lời khai của tôi và những dữ kiện cần thiết. Ông ta làm biên bản, giao cho tôi bản sao cùng những số điện thoại để liên lạc khi cần. Kế đến, tôi gọi cho Federal Trade Commission (FTC) để lập hồ sơ khai báo. Người nhân viên của FTC cũng lấy mọi dữ kiện, cho tôi những số điện thoại cần thiết để liên lạc. Sau đó, tôi gọi cho ba công ty chuyên về hồ sơ tín dụng là Exquifax, Eperian và TransUnion để báo cáo và cũng để kiểm soát xem có còn những trương mục nào đã được mở mà tôi không được biết. Tôi yêu cầu ba công ty này cài đặt báo động và xin cho tôi biết ngay lập tức nếu có gì bất bình thường với hồ sơ tín dụng của tôi. Sau cùng, tôi gọi cho từng công ty bán lẻ đã cấp thẻ tín dụng cho tôi, cho họ biết tôi đã bị danh tặc, có người mạo danh tôi để trục lợi. Các nhân viên của ban thẩm tra về "tội ác danh tặc", sau khi lấy lời khai và dữ kiện, liền gởi cho tôi một bản khai chứng nhận không trách nhiệm (Affidavit of Non-Liability), bảo tôi điền đầy đủ dữ kiện, ký tên và gởi lại cho họ.

Sau hai tháng khai báo với cảnh sát, khai báo với FTC, mỗi ngày trên điện thoại hằng giờ với các công ty bán lẻ, thư đi, thư về, cuối cùng thì tôi cũng thoát khỏi chuyện rắc rối, không phải trả một đồng xu nào và những vết xấu trong hồ sơ tín dụng của tôi đã được hoàn toàn tẩy sạch.

Qua kinh nghiệm trên, tác giả xin được trình bày nơi đây những gì mà chúng ta cần biết, cần làm, trong trường hợp không may bị danh tặc, để sau này khỏi phải trả những món nợ không do chúng ta tạo nên, và cũng để bảo vệ hồ sơ tín dụng của chúng ta cho được hoàn hảo và nhất là để tránh chuyện không may này xày ra lần thứ nhì.

Dưới đây là những câu hỏi và trả lời liên quan đến vấn đề danh tặc. Những dữ kiện này tác giả đã sưu tập từ những thông tin trên mạng lưới internet.

Danh tặc là gì?

Danh tặc xảy ra khi một người nào đó dùng dữ kiện cá nhân như tên, tuổi, địa chỉ cư ngụ, số bằng lái xe hay số an sinh xã hội, số thẻ tín dụng, v.v..., của chúng ta làm điều bất chánh để trục lợi cho cá nhân họ.

Những kẻ làm chuyện phi pháp này có thể là một cá nhân, làm việc đơn độc, nhưng cũng có thể là một tổ chức với hằng trăm người, có đường dây hoạt động không những chỉ tại Hoa Kỳ mà còn trên khắp thế giới nữa.

Làm thế nào kẻ gian có thể ăn cắp dữ kiện cá nhân của tôi ?

Kẻ gian có thể dùng nhiều phương tiện, đơn giản hay phức tạp, để ăn cắp dữ kiện cá nhân của bạn. Những thí dụ điển hình mà kẻ gian thường làm gồm có:

1. Họ lấy dữ kiện cá nhân của bạn từ những công ty bán lẻ, ngân hàng, hay các công ty tín dụng bằng những cách sau:

o Ăn cắp hồ sơ chứa dữ kiện cá nhân của bạn từ nhữngnhân viên làm cho các công ty tín dụng.

o Toa rập với nhân viên nhận đơn tại các tiệm bán lẻ haycác nhân viên có thẩm quyền cứu xét và cấp thẻ tín dụng, để lấy dữ kiện cá nhân của bạn (tác giả có thể đã bị trường hợp này).

o Hối lộ nhân viên có thẩm quyền giữ hồ sơ chứa dữ kiện cá nhân của bạn tại các công ty hay ngân hàng.

o Lường gạt nhân viên có thẩm quyền gìn giữ hồ sơ củabạn.

o Xâm nhập máy điện toán (hacking) của các công ty bán lẻ, các công ty tín dụng, các công ty địa ốc, các công ty bán điện thoại viễn liên, hay ngân hàng để đánh cắp dữ kiện cá nhân của bạn.

o Đánh cắp máy điện toán xách tay của nhân viên có chứa dữ kiện cá nhân của bạn.

2. Họ moi, bới lục các thùng rác nhà của bạn, thùng rác của các công ty hoặc những nơi đổ rác để tìm dữ kiện cá nhân của bạn.

3. Họ xin hồ sơ tín dụng có chứa dữ kiện cá nhân của bạn từ những công ty tín dụng bằng cách giả làm chủ nhà, chủ đất, nhân viên ngân hàng, hay những nhân viên có thẩm quyền duyệt xét hồ sơ của bạn.

4. Họ ăn cắp thẻ số thẻ tín dụng của bạn và những dữ kiện cá nhân bằng một dụng cụ đặc biệt gọi là skimming device, bán khoảng 50 đô (hành động này gọi là "skimming", người làm chuyện này gọi là "skimmer"). Skimming thường xảy ra tại các nhà hàng. Sau khi dùng bữa, bạn móc bóp lấy thẻ tín dụng đưa cho người hầu bàn. Anh ta đi vào trong và một lúc sau trở lại với hoá đơn cho bữa ăn của bạn. Những thành phần bất hảo mua chuộc hay toa rập với những người hầu bàn và người này chỉ cần "cà" thẻ của bạn vào một cái máy nhỏ, bán khoảng 50 đô, thì những dữ kiện trên thẻ của bạn sẽ được thu vào máy. Sau đó, họ bán lại những dữ kiện thu được cho kẻ gian. Thẻ tín dụng của bạn cũng bị "cà hai lần" khi bạn đi mua sắm tại những tiệm bán lẻ bởi những nhân viên bán hàng không lương thiện.
Tại nhà hàng Outback ở Charlotte, North Carolina, hai người hầu bàn tên Benjamin Gadson and Juan Canales, đã bị câu lưu vì nghi ngờ đã dùng skimming device để "cà" hơn 650 thẻ tín dụng của khách hàng, sau đó đã bán lại với giá 25 đô cho mỗi số thẻ.
Đôi khi, kẻ gian cũng cài cái máy này vào những máy lấy tiền (ATM) đặt trong những thương xá.

5. Họ ăn cắp ví hoặc xách tay có dữ kiện cá nhân của bạn trong đó.

6. Họ ăn cắp thơ của bạn, gồm cả những thơ từ ngân hàng, các công ty tín dụng hay từ sở thuế.

7. Họ ra bưu điện, điền mẫu đổi địa chỉ của bạn, để thư từ của bạn được gởi tới một địa chỉ khác.

8. Họ lấy dữ kiện cá nhân của bạn bằng cách lường gạt những người nhẹ dạ, dễ tin. Họ có thể làm một trong hai việc sau đây:

o Gọi điện thoại và giả làm nhân viên của ngân hàng, nhân viên công lực hay nhân viên công ty tín dụng. Họ cho bạn biết trương mục trong ngân hàng của bạn đang có người xâm nhập, trương mục của bạn thiếu tiền, thẻ tín dụng của bạn đang có vấn đề, trương mục của bạn không tiền bảo chứng, bạn đang nợ họ, v.v... và họ cần những dữ kiện cá nhân của bạn để, điều tra, hồi phục hay điều chỉnh

o Gởi thơ điện tử (email) và giả làm ngân hàng, công ty tín dụng (trên thơ có các nhãn hiệu như thật của ngân hàng hay công ty tín dụng. Loại thơ này gọi là "spoofs"). Họ cho bạn biết trương mục trong ngân hàng của bạn đang có người xâm nhập, trương mục của bạn thiếu tiền, thẻ tín dụng của bạn đang có vấn đề, trương mục của bạn không tiền bảo chứng, bạn đang nợ họ, v.v... và họ cần những dữ kiện cá nhân của bạn để, điều tra, hồi phục hay điều chỉnh (hành động gởi thơ loại này gọi là "phishing". Tác giả hiện đang lưu giữ hàng chục "spoofs" emails loại này).

Ai có quyền giữ và xem hồ sơ tín dụng hay dữ kiện cá nhân của tôi?

Bất cứ một cá nhân hay công ty nào được xem là "có thương vụ chính đán " đều có quyền vào và xem hồ sơ tín dụng của bạn. Những cá nhân hay công ty này bao gồm:

1. Những công ty phát hành hay cấp thẻ tín dụng cho bạn.

2. Chủ đất.

3. Công ty bảo hiểm.

4. Công ty sắp sửa mướn bạn (với sự đồng ý của bạn).

5. Ngân hàng.

6. Công ty bán xe.

7. Những công ty xem xét đơn xin việc của bạn với chính phủ.

8. Cơ quan chính phủ chuyên lo về việc cấp dưỡng con cái.

9. Cơ quan an ninh của chính phủ.

10. Các công ty đòi nợ.

Nếu bị danh tặc, hậu quả sẽ ra sao?

Qua phần trình bày ở trên về trường hợp của tác giả, các bạn cũng có thể thấy được hậu quả như thế nào. Khi kẻ gian lấy được dữ kiện cá nhân của bạn, họ sẽ:

1. Đi mua sắm thả giàn với số hoặc thẻ tín dụng của bạn (họ có thể làm giả thẻ căn cước hay bằng lái xe). Họ mua những món đồ đắt tiền như computers, nhẫn kim cương, hay những thứ mà họ có thể dễ dàng bán lại.

2. Họ có thể mở một loạt trương mục tín dụng, xin thẻ tín dụng dưới dữ kiện cá nhân của bạn và mua sắm thả giàn những món hàng đắt giá, dễ bán lại (đây là trường hợp của tác giả). Sau đó, họ sẽ không trả tiền và bạn sẽ lãnh số nợ đó. Hồ sơ tín dụng của bạn sẽ bị ảnh hưởng.

3. Sau khi họ đổi địa chỉ của bạn tại bưu điện, thơ sẽ không về nhà bạn, do đó bạn sẽ không biết là bạn đang bị danh tặc. Phải một thời gian sau, sau khi bạn biết được điều này thì họ đã cao bay xa chạy (theo lời người cảnh sát thẩm vấn tác giả, tệ nạn này rất khó truy lùng, các công ty thường chịu lỗ và lấy lại bằng cách cộng vào giá hàng. Cuối cùng, người thiệt thòi vẫn là người tiêu dùng).

4. Mượn tiền nhà băng hay đi mua xe mới dưới tên của bạn.

5. Mở đường dây điện thoại nhà hay điện thoại di động dưới tên của bạn.

6. Làm giả ngân phiếu, thẻ tín dụng và rút hết tiền trong trương mục của bạn.

7. Khai khánh tận dưới tên của bạn để khỏi trả nợ.

8. Đưa tên tuổi của bạn khi bị cảnh sát chận hỏi. Nếu họ được thả và sau đó không ra hầu toà, bạn sẽ là người bị trát truy nã (arrest warrant).

Làm sao tôi biết được rằng tôi là nạn nhân của danh tặc?

Những dấu hiệu cho thấy bạn đang hay đã bị danh tặc gồm có:

1. Trương mục trong ngân hàng của bạn bị mất mát hay dọn sạch.

2. Tự nhiên bạn không nhận được thư, hoá đơn hay báo cáo hằng tháng của ngân hàng hay các công ty tín dụng. Đây là dấu hiệu kẻ gian đã đổi địa chỉ của bạn.

3. Nhận được thẻ tín dụng từ các công ty bán lẻ và công ty tín dụng mà bạn không hay chưa hề làm đơn xin (trường hợp của tác giả).

4. Bị từ chối khi mượn tiền hay mua xe mà không có lý do rõ ràng.

5. Nhận được điện thoại hay điện báo của công ty đòi nợ hay công ty bán lẻ về những món hàng mà bạn chưa hề mua.

Phải làm gì sau khi bạn đã bị danh tặc?

Nếu không may bạn khám phá ra rằng bạn đã bị kẻ gian mượn tên làm những chuyện bất chánh, điều đầu tiên là bạn phải giữ bình tĩnh đừng hốt hoảng. Bạn nên làm ngay những việc sau đây:

1. Gọi điện thoại cho cảnh sát địa phương để làm thủ tục khai báo.

2. Gọi cho Federal Trade Commision (FTC) để làm thủ tục khai báo.
1-800-FAIR CREDIT (1-800-324-7273)

3. Gọi cho ba cơ quan sau đây để khai báo, xin hồ sơ tín dụng khẩn cấp và yêu cầu họ khoá, cài đặt báo động hoặc thông báo đến bạn những hành động bất thường về hồ sơ tín dụng của bạn. Theo luật, bạn sẽ được một hồ sơ tín dụng hoàn toàn miễn phí.

o Equifax: 1-800-525-6285; www.equifax.com

o Experian: 1-888-EXPERIAN (397-3742);www.experian.com

o Trans Union: 1-800-680-7289; www.transunion.com

4. Gọi cho từng công ty bán lẻ mà kẻ gian đã mua sắm, khai báo và cho họ biết là bạn là nạn nhân của danh tặc và yêu cầu họ đóng ngay trương mục tín dụng. Họ sẽ gởi cho bạn một bản chứng thực không trách nhiệm (Affidavit of Non-Liability). Sau khi nhận được bản chứng thực này, bạn phải điền vào gởi trả lại công ty ngay tức thời kèm theo hồ sơ khai báo của cảnh sát và FTC. Nhớ làm một bản sao cho hồ sơ của bạn. Mỗi công ty, sau khi điều tra và nếu tin lời bạn, họ sẽ gởi cho bạn một bức thư cho bạn biết là bạn không phải chịu trách nhiệm cho món nợ đó.

5. Theo dõi sự chi tiêu trương mục tín dụng của từng công ty cho đến khi mọi chuyện êm xuôi. Theo dõi tất cả các trương mục khác của các công ty mà bạn đang có thẻ tín dụng.

Làm cách nào để tránh không trở thành nạn nhân của danh tặc?

Đề phòng và đề cao cảnh giác là phương pháp hữu hiệu nhất để chống lại danh tặc. Để tránh trở thành nạn nhân, bạn nên làm những việc sau đây:

1. Thường xuyên theo dõi trương mục checking hay saving của bạn. Để ý đến những khoản chi tiêu khả nghi không thể giải thích. Nếu có gì nghi ngờ, gọi cho công ty tín dụng hay ngân hàng ngay lập tức.

2. Không bao giờ cho biết số an sinh xã hội, số trương mục, số bằng lái xe của bạn qua điện thoại hoặc qua internet, ngoại trừ khi bạn chắc chắn là đường dây điện thoại hoặc trang nhà trên internet hoàn toàn được bảo vệ và an toàn (protected and secured). Khi mua hàng và cho dữ kiện cá nhân trên mạng, bạn cần để ý đến địa chỉ trang nhà của công ty bạn đang trả tiền. Nếu địa chỉ trang nhà của công ty đó có chữ https:// (có chữ s theo sau http), hoặc dưới cuối trang có hình ổ khoá, dấu hiệu cho bạn biết trang nhà đó được bảo vệ và an toàn. Nếu không có hai điều này, đừng để lộ dữ kiện cá nhân của bạn.

3. Cẩn thận khi dùng thẻ tín dụng tại các nhà hàng hay đi mua sắm. Bạn nên dùng một thẻ tín dụng có mức giới hạn thấp để mua sắm, ăn uống. Lỡ có mất hay bị lấy dữ kiện của thẻ đó, cũng đỡ.

4. Nếu ngôi nhà của bạn là nơi thường xuyên tiếp đãi bạn bè, bạn nên cất những dữ kiện cá nhân vào tủ khoá lại, đừng để chúng trên bàn hay những nơi dễ dàng trông thấy.

5. Đừng mang theo thẻ an sinh xã hội trong bóp hoặc ví da. Cất nó ở nhà vào chỗ an toàn. Bạn nên tập ghi nhớ số anh sinh xã hội của mình, bằng lái xe cùng những dữ kiện cá nhân khác.

6. Thùng rác của bạn là nơi dễ xâm nhập nhất. Bất cứ ai cũng có thể vào thùng rác của bạn khi bạn để chúng ở lề đường vào ngày đổ rác. Không bao giờ vất dữ kiện cá nhân, bản báo cáo trương mục hay tín dụng hàng tháng vào thùng rác. Khi dọn dẹp giấy tờ, trước khi vất những thứ có dữ kiện cá nhân, bạn hãy dùng máy cắt (shredder) để cắt chúng ra thành từng sợi nhỏ.

7. Luôn luôn đề cao cảnh giác với những emails báo cho bạn biết là trương mục của bạn đang thâm thủng hay đang có vấn đề (loại "spoof" emails). Không bao giờ trả lời hoặc nhấn chuột vào đường nối địa chỉ (links) trên những emails loại này. Nếu nghi ngờ, bạn nên gọi điện thoại trực tiếp cho ngân hàng hay công ty tín dụng để kiểm chứng.

Lời cuối:

Khoa học kỹ thuật ngày nay đem nhiều tiện lợi cho đời sống của chúng ta. Nhờ vào trương mục tín dụng và những thẻ mà chúng ta có thể mua sắm, ăn uống, mua xe hay mua nhà trả góp. Nếu không có chúng, khó lòng mà chúng ta để dành đủ tiền mua một chiếc xe để đi làm, kiếm sống, hay mua một căn nhà để ở, để che mưa, nắng. Tuy nhiên, kỹ thuật dù tân tiến đến đâu cũng có nhiều kẽ hở mà xã hội ngày nay dẫy đầy những kẻ gian luôn rình rập, lợi dụng những kẽ hở hay sự nhẹ dạ của chúng ta để làm chuyện bất chánh và trục lợi cho cá nhân họ. Chúng ta phải luôn đề cao cảnh giác và đề phòng hạng người này để bảo vệ cho chính chúng ta.
Chúc các bạn một ngày vui và nhớ hãy luôn kiểm soát túi tiền của mình.

Trần Quốc Sỹ

Last Updated ( Friday, 26 October 2012 20:26 )
 

Tìm Hiểu Về Banh Cà Na (American Football)

E-mail Print
User Rating: / 4
PoorBest 

Tìm Hiểu Về Banh Cà Na (American Football)

Trần Quốc Sỹ

Trên trang thể thao của tờ Viet Mercury, anh Nguyễn Văn Khanh đã viết đoạn mở đầu trong bài "Người Việt Mê Banh Cà Na" mà tác giả xin được trích đoạn để làm đoạn mở đầu cho bài viết này.

"Có thể nói hầu hết những ai từng sống ở miền Nam Việt Nam trước 1975, football không phải là một môn thể thao xa lạ. Hầu như cuối tuần nào khi vặn đài truyền hình Mỹ (băng tần số 11) đều thấy các cầu thủ môn "banh bầu dục" húc nhau. Có người còn nói đùa là môn này lạ quá - và trông có vẻ tục tĩu - vì "có một thằng chuyên môn đứng đằng sau ... sờ đít thằng đằng trước".

Lạ hơn nữa là cứ chừng mươi, mười lăm giây đồng hồ lại thấy ngưng, cầu thủ hai bên đè nhau trên sân cỏ và sau đó cả đám cầu thủ chụm đầu vào bàn tính với nhau. Bàn tính gì thì không ai biết, nhưng năm mười giây sau đó lại thấy chụm đầu... bàn tiếp, và lại thấy cảnh "thằng đứng đằng sau sờ đít thằng đằng trước". Rồi cảnh cả đám đè chồng lên nhau lại xảy ra.

Quen thuộc thì quả là có quen thuộc, nhưng hiểu "luật chơi" thì hầu như chẳng mấy ai hiểu. Mặc dù binh sĩ Hoa Kỳ lúc đó đồn trú ở miền Nam có lúc lên đến cả trăm ngàn người, nhưng chắc cũng chẳng mấy ai nghĩ đến chuyện hỏi mấy ông bạn đồng minh xem môn này chơi như thế nào, tại sao trông không hấp dẫn như môn "túc cầu" mà cuối tuần nào cũng thấy chiếu trên T.V.

Riêng những người có dịp học thêm tiếng Anh ở Hội Việt Mỹ thì may mắn được Ông Thày hay Bà Cô nói cho biết môn "banh bầu dục" tiếng Mỹ gọi là football, còn "football" mà học trò trung học ở Việt Nam vẫn thường hiểu - có nghĩa là đá banh - thì tiếng Mỹ lại gọi là "soccer".

Càng học càng thấy lạ, vì rõ ràng xem môn banh bầu dục Mỹ thấy cầu thủ cầm banh chạy, hoặc dùng tay "chọi" banh cho đồng đội, chẳng hề thấy thằng nào dùng chân đá cả mà lại gọi là... "foot" ball. Ðúng là một môn thể thao... lạ lùng, từ lối chơi cho đến tên gọi.

Ðến năm 1975 khi cùng đoàn người vượt biên sang Hoa Kỳ xin tỵ nạn, hầu như không mấy ai trong chúng ta "dám" nghĩ sẽ có ngày môn thể thao lạ lùng đó sẽ trở thành "một phần đời sống" của tập thể người tỵ nạn Việt Nam. Hồi mới chân ướt chân ráo sang đây chỉ ước mơ làm sao xem được một trận banh "bóng tròn" cho ra hồn, những ngày đầu gặp nhau vẫn thường hay nhắc đến Rạng, Ịực 2, Vinh, Ngôn, Cù Sinh, Cù Hè, v.v..., hay sang hơn tí nữa thì nói đến Pelé hoặc Platini.

Cũng không ai trong chúng ta "dám nghĩ" sẽ có ngày vào sở làm với khuôn mặt buồn hiu vì hôm trước "hội nhà" thua đau thua đớn. (Hội nhà đây có nghĩa là hội football ở thành phố mình cư ngụ, hội banh của trường đại học mình đã từng có thời mài đũng quần, hoặc là hội mà mình ủng hộ).

Và có lẽ cũng không ai "dám nghĩ" là có ngày, "không xem đá banh được nữa vì chậm chạp quá, tỷ số chẳng bao nhiêu, không hào hứng gì cả."

Tất cả bây giờ đã được dành cho football, cho môn "banh cà na" rất quen thuộc của tập thể người Mỹ gốc Việt".

Ðoạn mở đầu bài viết của anh Nguyễn Văn Khanh đã cho chúng ta một ý niệm căn bản, một lối nhìn của người Việt về môn thể thao lạ kỳ này. Phần lớn những người Việt thuộc thế hệ trước, những người Việt mới định cư tại xứ sở này, không thích môn football lắm một phần vì họ đã quen xem bóng tròn (soccer) và một phần vì họ không hiểu luật lệ và cách chơi của môn banh cà na (football). Trái lại, những người trẻ thuộc thế hệ sau này, những người sanh ra hoặc lớn lên tại Mỹ thì lại mê football còn hơn mê bạn gái.

Tôi có một người bạn rất mê banh cà na, cuối tuần nào anh cũng bỏ trọn ngày Chủ Nhật để theo dõi các trận đấu trên TV. Anh mê đã đành, anh còn huấn luyện cho bà xã anh hiểu và xem football nữa. Kết quả, chị cũng mê như anh. Không những chị biết rành luật lệ, cách chơi mà chị còn thuộc làu làu từng tên cầu thủ cho đến chiến thuật và đấu pháp của từng đội.

Ðối với những người mê banh cà na, so với bóng tròn, banh cà na hấp dẫn hơn nhiều. Hấp dẫn vì banh cà na chơi với mức độ nhanh hơn, mạnh bạo hơn, với những đấu pháp thần kỳ hơn của từng đội, hồi hộp hơn với tài ném banh chính xác của những chàng quaterback hay tài bắt banh tuyệt vời của những chàng wide-receivers. Thêm vào đó, football là một môn thể thao dùng cả thể lực lẫn trí lực. Sự thắng hay bại đặt căn bản trên sự tính toán, hợp sức, hợp lực của toàn đội, từ cách chuyên viên phân tích cho đến huấn luyện viên, chứ không chỉ dựa vào tài nghệ của một cá nhân nào, như tác giả Nguyễn Văn Khanh đã viết :

"Với những người "biết" xem "football", đây quả là một môn thể thao hấp dẫn. Tinh thần đồng đội "cực kỳ" cao, mỗi cầu thủ có thể ví như "một chiến sĩ can trường" ở tuyến đầu đối địch, có một vai trò riêng và phải chiến đấu "tận tình". Tận tình không thôi vẫn chưa đủ, còn phải "nhịp nhàng" nữa mới mong đem lại chiến thắng".

Với kiến thức hạn hẹp, tác giả chỉ xin trình bày một vài nét căn bản về môn banh cà-na này, hầu giúp các quý vị đọc giả nào chưa quen, có thể hiểu được phần nào về luật lệ và cách chơi của nó. Môn football đối với một người không biết có thể rất rắc rối, phức tạp, nhưng thật ra, luật chơi căn bản của nó rất giản dị. Chỉ cần xem vài trận là bạn có thể hiểu và có thể trở thành "thợ bàn" được rồi.

Sau đây là những điều căn bản về môn football mà một người chưa quen với môn thể thao này cần biết. Xin nhớ nhiều luật lệ trong bài viết này chỉ áp dụng cho đội banh nhà nghề (NFL). Các đội banh trung học, đại học, hoặc những đội banh cà na khác sẽ có những luật lệ khác chi phối.

Sân chơi:

Sân chơi của môn banh cà-na dài 100 yards , chia làm 20 phần mỗi phần 5 yards, được đánh dấu bằng 19 vạch dài màu trắng theo chiều ngang của sân. Giữa những vạch dài là bốn hàng vạch ngắn, mỗi hàng 4 vạch cách nhau 1 yard. Phần cuối cùng ở mỗi cuối sân được gọi là end-zone (vùng cấm địa), có chiều dài 10 yards, thường thì được sọc chéo màu đỏ và được ngăn cách bởi một vạch trắng dài gọi là đường cấm địa (goal line). Cuối vùng cấm địa (end-zone) là vạch cuối (end line), sau đó là cột gôn (goal posts). Cột gôn được trồng chính giữa chiều ngang của sân, cao 10 feet, trên bắc một thanh ngang dài 18 feet 6 inches, hai đầu thanh ngang là hai thanh dọc cao 30 feet. Tổng cộng, toàn sân chơi của môn football dài 120 yards (360 feet) và ngang là 53 1/3 yards (160 feet). Kể từ đường cấm địa (goal line), cứ mỗi 10 yards, sân sẽ được đánh dấu bằng số 10, 20, 30, 40 cho tới giữa sân là 50. Sau mức này, sân được đánh dấu ngược lại 40, 30, 20 và 10 cho đến vùng cấm địa của bên kia.

Thành phần của một đội football:

Không như những môn thể thao khác, số cầu thủ trong một đội football rất đông, đôi khi có thể lên đến gần 50 người, gồm cả cầu thủ chính và cầu thủ dự bị. Tuy vậy, mỗi đội khi lâm trận, dù là công hay thủ, chỉ có 11 người, không được hơn hay kém. Cầu thủ có thể được thay thế vô giới hạn nhưng chỉ khi nào quả banh chết (dead ball).

Mỗi đội football được chia làm ba tiểu đội. Tiểu đội công (offense team), tiểu đội thủ (defense team) và tiểu đội đặc biệt (special team) hay còn gọi là tiểu đội đá (kicking team). Khi một đội đang giữ banh, họ sẽ dùng tiểu đội công, trong khi đó, đội đối phương sẽ dùng tiểu đội thủ . Trong trường hợp phải đá quả banh, cả hai đội sẽ dùng tiểu đội đặc biệt.

Thành phần của đội công:

Thành phần đội công gồm 11 người: một người thủ quân (quarterback), hai người tiền vệ (guard), hai người húc (tackle), hai người bắt banh (wide receiver), một người giao banh (center), một hay hai người nút chận (tight-end), một người trung vệ (halfback, hay running back) hoặc một người hậu vệ (fullback). Nếu hai người nút chặn được dùng thì đội chỉ có một người hậu vệ, không dùng trung vệ.

Ðội hình: khi lâm trận, bên công có thể dàn hàng theo nhiều đội hình khác nhau tuỳ vào mỗi hồi (play) chơi để thích ứng với từng hoàn cảnh. Ðội hình căn bản của một đội công được sắp đặt như sau:

Bẩy người hàng trên gồm có người giao banh (center) đứng giữa, hai bên là hai chàng khổng lồ tiền vệ (guard), cạnh hai chàng tiền vệ là hai chàng húc (tackle) to lớn, và ngoài cùng là hai chàng bắt banh (wide receiver). Người thủ quân (quarterback) sẽ đứng sau lưng người giao banh (center). Sau lưng anh là chàng trung vệ (halfback hay running back) hoặc hậu vệ (fullback). Hai chàng nút chặn (tight-end) sẽ đứng phía sau giữa chàng bắt banh (widereceiver) và chàng húc (tackle) to lớn. Mặc dầu họ có thể dùng những đội hình khác nhau tuỳ hoàn cảnh, nhưng số cầu thủ của hàng trên tối thiểu phải là 5 người.

Thành phần đội thủ:

Cũng như đội công, đội thủ cũng gồm 11 người. Thành phần đội thủ gồm có: một người trung-tiền vệ (nose guard), hai người húc (tackle), hai người tiền vệ (defensive end), hai người hậu vệ (defensive back), hai người hàng vệ (linebacker), một người trung-hậu vệ (nicklebacker) và một người hậu-hậu vệ (safety).

Ðội hình: cũng như đội công, đội thủ có nhiều đội hình khác nhau, được thay đổi để thích ứng với hoàn cảnh. Ðội hình căn bản của đội thủ như sau:

Năm người hàng trên gồm chàng khổng lồ trung-tiền vệ (noseguard) đứng giữa, hai bên là hai anh chàng húc (tackle) cũng khổng lồ, cạnh hai chàng húc là hai chàng to con tiền vệ (defensive- end). Hàng sau gồm hai chàng hàng vệ (lineback) và chàng trung-hậu vệ (nickelback). Hàng thứ ba gồm hai chàng hậu vệ (defensive back) và một chàng hậu-hậu vệ (safety). Mặc dầu họ cũng có thể dùng những đội hình khác nhau, nhưng số cầu thủ của hàng trên tối thiểu phải là 5 người.

Nhiệm vụ của bên thủ là vật ngã (sack) bất cứ người cầu thủ nào của bên đối phương đang có banh trên tay. Họ còn có nhiệm vụ kèm sát những anh chàng chụp banh (wide receiver) của bên đối phương để ngăn chận không cho bên đối phương bắt quả banh được ném bởi người quarterback. Thường thì họ sẽ cố phá vòng bảo vệ của bên công để tìm chàng thủ quân và vật ngã anh ta. Khi người thủ quân bị vật ngã, chúng ta nói anh ta bị sack.

Mục đích:

Mục đích tối hậu của môn football là bên công làm cách nào để mang quả banh xuống vùng cấm địa (end-zone) của đối phương, ta gọi là chạm vùng cấm địa (touch down). Trong khi đó bên thủ phải cố gắng ngăn chận địch thủ để dành lại quyền giữ banh. Mỗi lần bên công chạm vùng cấm địa (touch down), họ sẽ được thưởng 6 điểm. Có nhiều cách khác để kiếm điểm nhưng mục đích chính vẫn thường là touch down vì cách này được nhiều điểm nhất.

Bắt đầu trận đấu:

Một trận football gồm 4 hiệp chơi (quarter), mỗi hiệp 15 phút nhưng có cả trăm hồi chơi (play). Mỗi hồi (play) chơi chỉ khoảng trên dưới 30 giây đồng hồ.

Trước khi bắt đầu trận đấu, thủ quân của hai bên sẽ gặp người trọng tài chính để chọn sấp ngửa của đồng tiền do trọng tài tung lên. Bên thắng sẽ được quyền chọn công hay thủ. Trận đấu bắt đầu khi chàng kicker của special team bên đội thủ (defense), từ mức 20 yards của phần đất mình, đá mạnh quả banh về phía đội công (offense). Một chàng của special team bên đội công, dàn hàng cũng ở mức 20 yards bên phần đất của họ, sẽ chụp quả banh và ôm banh chạy về phía đối phương, càng xa càng tốt, và trong nhiều trường nhào luôn vô vùng cấm địa của đối phương (touch down). Bên thủ lúc này sẽ làm rào cản để ngăn anh chàng ôm banh này. Khi người cầu thủ ôm banh của bên công bị vật ngã (sack) và quả banh chạm đất, hoặc anh nếu ta mang được quả banh chạm vùng cấm địa của đối phương (touch down) thì hồi chơi (play) chấm dứt. Chỗ quả banh chạm đất được gọi là vạch khởi đầu (line of scrimmage). Từ chỗ này, bên công bắt đầu cố gắng tiến quả banh về phần đất của bên thủ.

Thời gian một trận đấu:

Như đã nói ở trên, một trận football nhà nghề (professional football) chia làm 4 hiệp, mỗi hiệp 15 phút, vị chi 1 giờ. Tuy nhiên, thời gian thực của một trận banh cà na kéo dài khoảng 3 giờ rưỡi đến 4 giờ. Sở dĩ có sự khác biệt này vì, không như bóng tròn, đồng hồ của một trận banh cà na không chạy liên tục. Ðồng hồ sẽ ngừng sau một hồi (play) nếu người cầu thủ của bên công không bắt được quả banh do người thủ quân (quarterback) ném cho anh ta (ta gọi là incomplete), hoặc nếu sau khi bắt được banh, anh ôm banh chạy ra khỏi lằn vôi biên (out of bound). Nếu anh không chạy ra khỏi lằn biên mà bị bên thủ vật ngã (sack), đồng hồ vẫn tiếp tục chạy. Ðồng hồ cũng sẽ ngừng nếu một đội xin hoãn trận đấu trong vòng từ 40 giây (không quảng cáo) cho đến 1 phút 50 giây (TV quảng cáo) mà ta gọi là time out. Trong một trận banh cà na, mỗi bên có thể dùng time out để hoãn trận đấu 3 lần cho mỗi nửa trận đấu, tổng cộng 6 lần cho toàn trận đấu. Giữa mỗi hiệp, cả hai đội cũng được nghỉ 2 phút và nghỉ giải lao 12 phút, đôi khi lâu hơn, giữa nửa trận đấu (half time). Khi trận đấu còn đúng 2 phút (two-minute warning) trước khi hết nửa (hafl time) hoặc cuối trận đấu, cả hai đội cũng sẽ được nghỉ 2 phút.

Ngoài ra, còn rất nhiều trường hợp khác xảy ra cũng làm đồng hồ ngưng chạy.

Xuống và khoảng cách:

Hiểu về xuống (down) và khoảng cách (distance) là chìa khoá để hiểu môn football. Vì vậy, các bạn đọc nên nghiền ngẫm phần này thật kỹ, hiểu thấu đáo chúng trước khi đọc qua phần kế tiếp:

- Căn bản, một xuống (down) là một hồi (play) chơi. Xuống được bắt đầu khi quả banh được thẩy (snap) từ người giao banh cho người thủ quân và chấm dứt khi người trọng tài thổi còi ngưng. Một xuống chỉ khoảng trên dưới 30 giây. Bên công sẽ được quyền giữ banh 4 xuống (down) để đưa quả banh 10 yards về phía đối phương, tính từ vạch khởi đầu (line of scrimmage).

- Khoảng cách là số yards để bên công phải đạt được nếu họ muốn tiếp tục giữ banh thêm 4 xuống (down) nữa.

- Nếu bên công tiến banh được 10 yards trong vòng 4 xuống, họ được quyền giữ banh thêm 4 xuống nữa. Họ sẽ bắt đầu lại bằng xuống một (first down) . Nếu bên công không tiến banh được 10 yards trong vòng 4 xuống, họ sẽ mất banh và bên thủ sẽ trở thành bên công và họ cũng bắt đầu hồi chơi từ xuống một (first down).

- Trong xuống một (first down), bên công phải tiến banh 10 yards về phía đối phương nên được gọi là xuống một và khoảng cách là 10 yards (first and 10) tính từ vạch khởi đầu.

- Nếu trong xuống một (first down), bên công chỉ tiến được 3 yards, thì xuống hai (second down) họ phải cố gắng đạt được 7 yards, gọi là xuống hai và khoảng cách còn lại là 7 yards (second and 7).

- Nếu trong xuống hai (second down) họ chỉ tiến banh được 3 yards thì trong xuống ba (third down), họ còn 4 yards, gọi là xuống ba và khoảng cách còn lại là 4 yards (third and 4).

- Nếu trong xuống ba (third down), họ chỉ tiến được 3 yards thì trong xuống bốn (fourth down), họ còn 1 yard, gọi là xuống bốn và khoảng cách còn lại là 1 yard (fourth and 1).

- Nếu trong xuống bốn (fourth down), họ tiến được hơn 1 yard, họ sẽ tiếp tục giữ banh và bắt đầu lại hồi chơi với xuống một (first down) và khoảng cách để tiến là 10 yards (first and 10), ngược lại, nếu họ không đạt hơn 1 yard, họ sẽ mất banh và trở thành đội thủ.

- Nhiều khi, một đội công bắt đầu xuống một và 10 yard, nhưng sau đó, thay vì tiến, họ lại bị lùi mất 5 yards, thì xuống hai (second down) họ phải tiến trên 15 yards để bắt đầu lại xuống một (first down), và nếu xuống hai (second down) họ lại bị lùi 5 yards nữa thì xuống ba (third down), họ phải tiến trên 20 yards để được bắt đầu lại xuống một (first down).

- Tuy bên công được đến bốn lần xuống chỉ để tiến 10 yards, mới nghe qua tưởng dễ, nhưng trên thực tế, việc làm này không dễ vì bên thủ sẽ như bức vách đồng rất khó để vượt qua. Vì thế, các đội công đôi khi phải áp dụng chiến thuật ném (passing) hầu có thể tiến banh nhanh hơn.

Chiến thuật xuống bốn:

Khi đội công không tiến được khoảng cách cần thiết trong xuống ba (third down), nhiều chiến thuật sẽ được áp dụng trong xuống bốn (fourth-down stratergies):

- Ðội công có thể dùng chiến thuật "chơi luôn" để cố gắng đạt được số yards còn lại, hầu được giữ banh tiếp và trở lại xuống một (first down), hoặc chạm vùng cấm địa của bên địch (touch down) để lấy 6 điểm. Nhưng làm như thế rất nguy hiểm vì nếu không thành công, bên đối phương sẽ bắt đầu xuống một (first down) tại nơi mà trái banh chạm đất (nhất là khi banh chỉ cách vùng cấm địa của mình một khoảng cách ngắn) và đối phương sẽ được bốn xuống để tiến banh.

- Hầu hết, trong xuống bốn (fourth down), các đội công sẽ dùng phương cách đá mạnh về phần đất của đối phương (punt). Ðây là cách giao banh lại cho đối phương nhưng buộc đối phương phải bắt đầu xuống một (first down) ở tuốt phần đất bên kia.

- Nếu xuống bốn gần cột gôn, trong vòng 40 yards trở lại, đội công có thể dùng phương cách đá vào (kick) giữa hai thanh dọc để lấy 3 điểm.

Sau khi thắng điểm:

Sau khi đội công được điểm, dù bằng cách chạm vùng cầm địa của địch (touch down) hay đá vào cột gôn, họ phải giao banh lại cho bên kia bằng cách đá mạnh (kick off) từ mức 20 yard về phía đối phương, và trận đấu lại tiếp tục.

Phương cách để thắng điểm:

- Cách để một đội banh thắng điểm nhiều nhất là chạm vùng cấm địa (touch down) của đối phương. Muốn được gọi là chạm vùng cấm địa (touch down), người cầu thủ ôm banh của bên công phải chạm nó vào vùng cấm địa (end-zone) của đối phương, hoặc bắt và giữ quả banh (catch and possess) trong khi hai chân của anh ta phải nằm trong vùng cấm địa. Khi người cầu thủ làm được việc này, đội của anh ta sẽ được 6 điểm.

- Ðội công sau khi đã đáp xuống vùng cấm địa (touch down) sẽ có cơ hội đá (kick) vào cột gôn để lấy thêm 1 điểm (extra point), hoặc có thể chọn cách ôm banh nhào vô vùng cấm địa của địch để lấy 2 điểm (two-point conversion). Nếu chọn cách đá, họ sẽ dàn hàng và đá quả banh vào cột gôn ở mức 2 yard line. Nếu quả banh lọt vào giữa hai thanh dọc, họ sẽ được thêm 1 điểm, tổng cộng là 7 điểm. Nếu quả banh ra ngoài, họ chỉ được 6 điểm. Nếu chọn cách ôm banh, họ sẽ dàn hàng tại 2 yard line, rồi cố gắng xông vào vùng cấm địa của đối phương. Nếu thành công, họ sẽ được thêm 2 điểm, tổng cộng là 8 điểm. Nếu không làm được, họ chỉ được 6 điểm.

- Một cách nữa để một đội công có thể được điểm là đá vào cột gôn (kick a field goal). Khi đội công ở xuống bốn, thường thì họ sẽ chọn cách đá vào cột gôn nếu họ cảm thấy cột gôn nằm trong tầm đá của người cầu thủ (khoảng mức 40 yard line trở lại). Ở mức 40 yard line, người cầu thủ phải đá quả banh đi xa ít nhất là 55 yard (vì cột gôn cách đường cấm địa 10 yards và quả banh bị thẩy lui về sau 5 yards). Khoảng cách này tuy xa nhưng đã có nhiều anh kicker đã làm được. Kỷ lục field goal là 63 yards, đạt bởi Tom Dempsey của đội New Orleans Sants vào năm 1970 và Jason Elam của đội Denver Broncos vào năm 1998. Tom Dempsey giữ kỷ lục này gần 30 năm. Nếu họ đá được quả banh vào giữa hai thanh dọc, họ sẽ được 3 điểm.

- Ðội thủ có thể được 2 điểm nếu vật ngã (sack) người cầu thủ của đối phương, trong khi anh này đang ôm quả banh và đang ở trong vùng cấm địa của chính đội mình. Sự kiện này được gọi là safety.

Tóm lại:

- Chạm vùng cấm địa (touch down): 6 điểm

- Ðá vào cột gôn sau khi touch down: 1 điểm

- Chạm vùng cấm địa sau khi touch down: 2 điểm

- Ðá vào cột gôn ở xuống 4 (kick field goal): 3 điểm

- Vật ngã đối phương trong vùng cấm địa của họ (safety): 2 điểm

Chiến thuật và đấu pháp:

Chiến thuật:

Một lý do mà banh khiến banh cà na đã lôi cuốn hằng triệu khán giả mỗi cuối tuần trong mùa football và hằng trăm triệu khán giả trong ngày Super Bowl là vì football là một môn thể thao vừa dùng cả thể lực lẫn trí lực. Những người mới xem football chỉ biết khen anh chàng quarterback ném giỏi hay anh chàng wide receiver chụp hay, nhưng họ không hiểu những đấu pháp hay chiến thuật đằng sau. Chiến thuật và đấu pháp của môn football được tính toán kỹ lưỡng cho mỗi hồi (play) chơi và được thay đổi tuỳ hoàn cảnh. Ðội công, trong một hồi chơi, có thể dùng chiến thuật ném (passing) hay chạy (running), đôi khi còn được gọi là lủi (rushing). Ðiều cần nhớ là dù họ dùng chiến thuật ném, chạy, hay lủi, chúng đã đều được tính toán trước.

- Chạy (running) hay lủi (rushing) là khi người thủ quân (quarterback) sau khi nhận banh từ người giữa (center) chuyền cho người đồng đội của mình. Người đồng đội, sau khi nhận được banh sẽ tìm cách chạy (running) hoặc lủi (rushing) về phía đối phương. Chiến thuật chạy (running) hay lủi (rushing) tuy chỉ tiến banh được một khoảng cách ngắn nhưng an toàn hơn nhiều so với chiến thuật ném. Chiến thuật này được dùng vì sự an toàn, nếu số yards để tiến còn ít, hoặc để câu cho hết giờ nếu họ đang thắng. Có nhiều anh chàng đã ôm banh chạy một hơi 98 yards để chạm vùng cấm địa của đối phương (touch down) và mang điểm về cho đội mình.

- Ném (passing) là chàng thủ quân (quarterback) của đội công sau khi nhận banh từ người giao banh (center), sẽ ném quả banh cho một trong năm người đồng đội của mình ( ngoại trừ chàng giao banh (center), hai chàng húc (tackle), và hai chàng bảo vệ (guard) , những người này không được phép nhận banh từ thủ quân). Ném ngắn được gọi là short pass, và ném dài được gọi là long pass hay bomb.

- Chiến thuật ném dài (passing, bomb) nếu thành công sẽ tiến được một khoảng cách xa nhưng không an toàn, vì nếu để đối phương bắt được banh (intercept), đội công sẽ mất banh. Chiến thuật này thường được dùng khi chàng widereceiver không có ai kèm (wide open), khi đội mình đang thua xa đội kia, hoặc khi gần hết giờ liều mình chơi xả láng. Thường khi đội công sẽ dùng chiến thuận ném ngắn (short pass) để tiến banh. Cách này an toàn và hữu hiệu hơn ném dài. Trong một trận banh, chiến thuật bên công sẽ được thay đổi luôn luôn, lúc thì ném dài, lúc thì ném ngắn, lúc chạy, lúc lủi hầu đánh lạc hướng đối phương.

Ðấu pháp:

Trước khi bắt đầu một hồi chơi, người huấn luyện viên trưởng (head coach) sẽ nhận những dữ kiện được tính toán bằng computer từ những chuyên viên phân tích hay ban cố vấn của đội ngồi trên đài quan sát, chuyền qua ống nghe (head phone) . Người huấn luyện viên trưởng (head coach) sau đó sẽ quyết định chiến thuật cho hồi chơi (play) kế tiếp. Người huấn luyện viên sẽ bí mật ra dấu cho người thủ quân về ý định của mình. Người thủ quân sau khi nhận được dấu hiệu của huấn luyện viên, họp ý cùng với đồng đội mình và cho biết đấu pháp sẽ dùng. Mỗi đội banh có hằng trăm đấu pháp khác nhau để dùng trong mọi hoàn cảnh. Trong vòng 25 giây, họ phải dàn đội hình trước bên đối phương. Người thủ quân, đứng sau người giao banh (center), sẽ hô lớn một tràng dài toàn những mã số mà chỉ có các đồng đội của anh hiểu được (y như đọc thần chú), cuối cùng bằng những tiếng " hut, hut, hut". Sau tiếng "hut" thứ ba, người giao banh (center) liền thẩy (snap) quả banh cho người thủ quân và người thủ quân sẽ tìm đồng đội của mình để ném hoặc chuyền banh. Từ khi nhận banh từ người giao banh, người thủ quân chỉ có khoảng 3 đến 5 giây đồng hồ để tìm người ném hoặc chuyền banh trước khi biển người của bên thủ ào đến và vật anh ta ngã xuống. Những anh chàng tiền vệ và húc trong lúc đó sẽ có bổn phận phải bảo vệ người thủ quân của mình để không cho đối phương xấn tới và để cho anh có đủ thời giờ ném hoặc chuyền banh.

Ðiều cần hiểu là đấu pháp mỗi hồi (play) chơi đều đã được định trước. Khi anh thủ quân đọc một tràng mã số thì các cầu thủ trong đội của anh ta đã biết phải chạy về hướng nào và phải làm gì. Họ buộc phải làm y như vậy không được thay đổi. Chẳng hạn như một anh widereceiver được lệnh chạy 25 bước, 20 độ về phía trái, quặt phải ba bước, và quặt trái 5 bước, rồi quay lại đưa tay bắt. Nếu anh làm đúng như vậy, và nếu người thủ quân có tài ném chính xác thì khi anh đưa tay lên bắt, trái banh cũng vừa vặn rơi đúng vào tay anh. Trong nhiều trận banh, ta thấy anh widereceiver chạy trên sân cỏ, hai bên là hai địch thủ kèm sát, vậy mà anh vẫn có thể đưa tay lên bắt được quả banh một cách tài tình. Muốn làm được điều này, những cầu thủ phải khổ công luyện tập các đấu pháp với nhau trong nhiều tháng ngày. Trong khi bên công có những đấu pháp riêng thì bên thủ lại cũng có những đấu pháp của họ để ngăn chặn không cho bên công tiến về hoặc chạm vùng cấm địa (touch down) của mình. Thường thì họ sẽ phá vòng bảo vệ bên công, xông vào vật ngã người quarterback (sack) trước khi anh này có thì giờ ném banh cho đồng đội.

Mất banh:

Như các bạn đã thấy, bốn lần xuống chỉ để lấn 10 yards, mới nghe tưởng là dễ nhưng trên thực tế rất khó. Mười yards tuy là một khoảng cách ngắn nhưng không dễ gì lấn được vì phía bên thủ như một bức tường đồng, sẽ ngăn chận sự tiến banh của bên công. Ðôi khi, đội công sẽ dùng chiến thuật ném dài (bomb) với hy vọng sẽ tiến xa hơn, nhưng cách này rất nguy hiểm vì nếu ném không chính xác, banh có thể bị bên đối phương bắt được (intercept). Khi đội công bị mất banh vì intercept, họ sẽ phải trao banh lại cho đối phương và trở thành đội thủ. Ðôi khi, đội công vừa bị đoạt banh (intercepted) mà lại bị đội thủ chạm vùng cấm địa nữa (touched down).

Khi một cầu thủ của đội công đang ôm banh chạy mà bị đối phương húc (tackle) văng banh xuống đất, thì ta gọi là anh bị fumble. Nếu anh ta hoặc đồng đội của anh chụp lại được quả banh (recover), anh vẫn có thể tiếp tục chạy tiếp về vùng cấm địa của bên thủ để làm bàn hay cho đến khi anh bị vật ngã (sack). Trong trường hợp này, bên công vẫn được quyền giữ banh tiếp và lằn định vị sẽ là nơi quả banh chạm đất. Bằng không, nếu một cầu thủ của bên đội thủ nhặt được banh, anh này sẽ ôm banh chạy ngược về vùng cấm địa của bên công để làm bàn (touch down) hay cho đến khi anh ta bị những cầu thủ của bên công vật ngã (sack). Sau đó, quả banh sẽ được trao cho đội thủ và họ trở thành đội công. Khi một đội bị mất banh vì intercept hay fumble, ta gọi là turn over.

Phạt:

Khi một hay nhiều cầu thủ một đội, dù công hay thủ, vi phạm luật lệ họ sẽ bị phạt (penalty) bằng cách dời vạch khởi đầu (line of scrimmage) về phía phần đất của họ 5, 10, 15 yards tuỳ theo lỗi vi phạm. Vì khuôn khổ của bài viết, tác giả không thể kể hết tất cả những lỗi vi phạm ở đây. Những lỗi vi phạm thông thường là di chuyển sớm (false start), chơi trễ (delay of game), nắm nón sắt (face mask), dùng tay trái phép (holding), chận đường hay đẩy không cho địch thủ bắt banh (pass interference), v.v?

Trong nhiều trường hợp, bên không vi phạm có thể chọn cách bỏ lỗi cho bên vi phạm (decline of penalty). Mới nghe thấy lạ, nhưng thật ra không lạ. Thí dụ như bên công bị húc văng banh (fumble) và bên thủ cướp được banh, nhưng cùng lúc bên công lại vi phạm lỗi dùng tay trái phép (holding) chẳng hạn. Nếu bên thủ không bỏ lỗi, bên công chỉ bị phạt 5 yards, nhưng nếu họ bỏ lỗi, bên công sẽ mất banh.

Trọng tài:

Trọng tài là người được thương hay bị ghét nhiều nhất trong bất cứ môn thể thao nào. Nhưng nếu không có trọng tài, thì các trận đấu sẽ diễn ra một cách hỗn loạn và vô trật tự. Người trọng tài đóng một vai trò rất quan trọng trong một trận đấu thể thao, từ việc giữ cho trận đấu trật tự, nhịp nhàng, hay phạt cầu thủ nếu anh ta phá luật, cho đến việc giữ cho các cầu thủ không làm thương tổn đến nhau một cách không cần thiết.

Trong một trận football nhà nghề chúng ta thấy có nhiều người trọng tài (7 người tổng cộng). Họ mặc quần đen, áo đen sọc trắng. Tuy vậy, chỉ có một người trọng tài chính (head referee), còn lại là những người trọng tài phụ. Người trọng tài chính là người duy nhất đội nón trắng, những trọng tài phụ đội nón đen.

Trong một hồi chơi (play), nếu bất cứ một cầu thủ nào, dù bên công hay thủ, vi phạm luật, một trong những người trọng tài sẽ rút cái cờ vàng (flag) đeo bên hông và quăng xuống đất .

Sau đó, những người trọng tài sẽ hội ý với nhau để quyết định lỗi của bên nào, và lỗi vi phạm là gì. Người trọng tài chính sau đó chạy ra giữa sân, quay mặt về phía khán đài chính và tuyên bố lỗi vi phạm cùng hình phạt dành cho đội vi phạm.

Super Bowl:

Mùa banh cà na bắt đầu vào khoảng tháng 6 và kết thúc bằng trận Super Bowl vào ngày Chủ nhật cuối cùng của tháng 1 hoặc Chủ nhật đầu tháng 2.

. Các đội banh chuyên nghiệp của Hoa Kỳ đều thuộc National Football Leage (NFL). NFL lại chia làm hai ngành: National Football Conference (NFC) và American Football Conference (AFC). Mỗi ngành gồm 16 đội, chia làm 4 nhóm (North, South, East, West), mỗi nhóm có 4 đội, tổng cộng là 32 đội. Một đội banh là một công ty, điều hành và hoạt động như một công ty. Lợi nhuận hằng năm của họ lên đến hằng trăm triệu. Mỗi đội banh chọn một thành phố để làm bản dinh của mình, chẳng hạn như Oakland Raiders, San Francisco 49ers, Dallas Cowboys, Miami Dophines....Los Angeles hiện thời là thành phố lớn duy nhất không có đội banh football. Ngày xưa, Los Angeles có hai đội Raiders và Rams.

Các đội banh sẽ đấu với nhau hàng tuần, sắp hạng và cuối cùng chỉ còn lại 8 đội thuộc NFC và 8 đội thuộc AFC để vào vòng cuối (play off). Hai đội vô địch, một của NFC và một của AFC sẽ so tài trong ngày Chủ Nhật cuối cùng của tháng 1 hoặc đầu tháng 2 tại một vận động trường có địa điểm trung dung, để tranh giải Super Bowl và đoạt chức vô địch NFL trong năm.

Super Bowl là ngày truyền thống của dân Hoa Kỳ, có thể được xem như là một ngày lễ lớn. Người ta ước lượng số khán giả xem Super Bowl trong ngày này lến đến cả mấy trăm triệu người. Một vé để xem Super Bowl rất đắt tiền, có khi lên đến cả vài ngàn mà vẫn không có để mua. Một vận động trường ở Hoa Kỳ trong trận Super Bowl có thể chưá đến 100,000 người. Nếu trung bình chỉ 200 đồng một vé, chỉ với số tiền bán vé đã là 20 triệu Mỹ kim, đó là chưa kể tiền bán bia, nước, thức ăn, đậu xe, nón, mũ, áo.....Thành phố nào được lãnh tổ chức giải Super Bowl sẽ đem về một số ngân khoản không nhỏ cho các dịch vụ khách sạn, nhà hàng, mua sắm... ?

Trong ngày Super Bowl, dân ghiền football mà không đến được vận động trường, họp nhau lại tại nhà bạn bè, xem football trên TV màn ảnh lớn, uống bia và cá độ. Lượng bia và thức ăn, nhất là pizza, được tiêu thụ trong ngày này không phải là ít. Ðường phố, xa lộ trong ngày này rất vắng vẻ, vì hầu hết các đấng mày râu đều ở trong nhà xem TV. Vì lượng khán giả xem TV trong ngày Super Bowl lên đến hằng trăm triệu người nên lệ phí quảng cáo trong giờ này cũng đắt kinh khủng. Một phút quảng cáo trong trận Super Bowl vừa rồi được trả với giá 3 triệu Mỹ kim. Trong ngày này, các công ty sẽ tung ra những show quảng cáo hay nhất của họ. Thêm vào đó, chương trình nhạc trong giờ nghỉ (half time show) cũng rất đáng đồng tiền, nhất là trong kỳ Super Bowl XXXVIII, anh chàng ca sĩ Justin Timberlake đã chơi một màn táo bạo, đưa tay lột áo để phơi nửa bộ ngực của nàng ca sĩ da đen Janet Jackson cho hằng trăm triệu khán giả chiêm ngưỡng. Vụ này đã gây nhiều sôi nổi, chấn động trong nhiều ngày khiến cơ quan kiểm soát truyền thông (FCC) của Hoa Kỳ phải ban hành lệnh buộc các đài truyền hình phải trì hoãn 7 giây trước khi phát hình cho công chúng hầu có thể cắt ngay được những màn được gọi là "không được trong sạch" này.

Lời cuối:

Với kiến thức hạn hẹp nhưng tác giả cũng hy vọng bài viết này đã mang lại cho bạn đọc ít nhiều hiểu biết về môn football mà người Mỹ đã yêu chuộng gần trăm năm nay. Tác giả rất mong nhận được những ý kiến xây dựng, phê bình và đóng góp của các đọc giả. Chúc các bạn đọc nhiều niềm vui trong mùa football sắp tới và sẽ được nhiều thích thú trong ngày Super Bowl kỳ thứ XLVII trong tháng 2 năm 2013.

Trần Quốc Sỹ

Last Updated ( Sunday, 28 October 2012 07:52 )
 

Sự Sụp Đổ Của Một “Kim Tự Tháp”

E-mail Print
User Rating: / 2
PoorBest 
Last Updated ( Thursday, 13 September 2012 23:45 )
 

Ăn chay là khổ hạnh?

E-mail Print

monchayKhi mà đồ chay còn ám ảnh trong óc mấy bà nội trợ (dù chỉ là ảo tưởng) về khả năng giữ eo tạo dáng, lại khỏe khoắn trẻ mãi không già, hay ít ra cũng khỏi béo phì, thì mấy bà dễ gì chịu bỏ qua. Quyền lực, quyền hành đi chợ, bếp núc nằm hết trong tay mấy bả, thì các ông chồng, dù trong thực tế ít khi tỏ ra tình nguyện cũng bị « cưỡng bức » ăn chay một cách êm ái.Thằng bạn tôi bị… xe cán chó thứ thiệt. Già đầu ham vui cỡi xe gắn máy đi dọc Trường Sơn, qua bên Lào. Đường thênh thang, khỏi lo bắn tốc độ, cứ thế phượt. Một con chó thủng thỉnh băng ngang… Chẳng biết y hãm lại hay tới luôn, nhưng kết quả là bà vợ phải thuê xe lên tận biên giới đón cái thân thể bất động đó về, vái tứ phương, vái Trời vái Phật, phát nguyện ăn chay một năm để ông chồng mắc dịch tai qua nạn khỏi.
Tôi đến thăm. Y nắm tay tôi, nửa tỉnh nửa mê, thều thào : « Đợi ít bữa khỏe lại, đi làm một chầu thịt chó… rửa…hận. ! » . Nay, hận đã rửa, nhưng bà vợ, dù là tay sành ăn đáo để vẫn còn phải ăn chay. Đâu dám xù… Trời Phật.
Ăn chay nhịn thèm chỉ vì những chuyện… « hỡi ơi » như trên, thì ăn chay gắn liền với khổ hạnh, sướng khổ lẫn lộn.

Last Updated ( Sunday, 19 August 2012 04:41 )
 

Mồng Tơi : Trị Đau Nhức Xương Khớp

E-mail Print

Rau_Mong_Toi

Rau mồng tơi quen thuộc với mọi người, nhưng công dụng lớn của rau mồng tơi thì ít ai biết. Các bà nội trợ hẳn không xa lạ với rau mùng tơi, món ăn thường thầy trong các mâm cơm mùa hè. Rau mồng tơi được cho có tác dụng giải nhiệt cái nóng oi bức của mùa hè. Không chỉ là thực phẩm lý tưởng bữa ăn, rau mồng tơi còn giúp cho những quý ông có vấn đề về xuất tinh, mùng tơi còn giúp tăng tiết sữa, chữa táo bón, thanh nhiệt giải độc...Mồng tơi tính hàn, thích hợp cho mùa hè. Cả Ðông và Tây y đều khẳng định loại rau này có tác dụng nhuận tràng. Các nghiên cứu còn cho thấy nó giúp thải chất béo, tôt cho người có mỡ và đường máu cao.Theo lương y Huyên Thảo (Hà Nội), ngoài việc được dùng trong bữa ăn hằng ngày, rau mồng tơi còn được sử dụng trong một số bài thuốc chữa bệnh như táo bón, đại tiện xuất huyết kinh niên, tiểu tiện không thông, đái dắt, đái nhỏ, chứng ngực bồn chồn, đầy tức và cầm máu, giúp vết thương mau lành.Sau đây là một số cách dùng rau mồng tơi:

 

-Tăng sữa cho sản phụ sau sinh:

 Phụ nữ sau khi sinh ít sữa, ăn rau mồng tơi sẽ nhiều sữa hơn. Trong rau mồng tơi có các vitamin A3, B3, chất saponin, chất nhầy và chất sắt nên tốt cho thai phụ… Món ăn nấu từ mùng tơi với gà ác, đậu đen ninh nhừ ăn nóng sẽ giúp sản phụ nhiều sữa, mau hồi phục sức khỏe lại có làn da hồng hào, tóc đen mượt.

-Thanh nhiệt, giải độc, chữa táo bón:

Rau mồng tơi 500 g, cho mắm, muối, tương, giấm nấu thành canh ăn cơm hằng ngày. Sử dụng vài ngày là đại tiện sẽ thông, không còn táo bón.

Last Updated ( Monday, 11 June 2012 10:15 )
 

Quả óc chó bảo vệ bạn từ trong ra ngoài, từ đầu đến chân

E-mail Print

 qua_oc_cho
Trong thời kỳ cổ đại, quả óc chó được gọi là loại hạt của các vị thần. Ngày này, sau nhiều cuộc nghiên cứu, các nhà khoa học gọi quả óc chó là vua của các loại hạt vì những lợi ích sức khỏe tuyệt vời mà chúng mang lại. Quả óc chó bảo vệ bạn từ trong ra ngoài, từ đầu đến chân. Chúng ta hãy cùng khám phá những lợi ích tuyệt vời của loại quả này đối với sức khỏe con người.

 

THỨC ĂN VÀ NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT

E-mail Print

TS. Mai Thanh Truyết

Từ bao lâu nay chúng ta đã nghe nói nhiều đến sự độc hại trong các loại thực phẩm chế biến từ Trung Quốc, từ Việt Nam, nhưng chỉ ‘nghe nói’ mà không có dẫn chứng cụ thể; do đó hôm nay tôi muốn chia sẻ với mọi người về những thực phẩm nào cần ăn, thực phẩm nào không nên ăn so với tình hình hiện tại nơi chúng ta đang sinh sống, vì tôi đã và đang làm việc trong ngành bảo vệ môi trường của chính phủ Hoa Kỳ, tôi đã nghiên cứu và có những chứng cứ cụ thể”. Trong buổi nói chuyện, TS. Mai Thanh Truyết không nêu tên bất cứ một ngôi chợ, một cửa hàng nào, ông nói “chỉ muốn nêu bật những loại thực phẩm độc hại, được chế biến một cách cẩu thả, vô ý thức với mục đích thâu lợi nhuận, không hề nghĩ đến sức khỏe của người tiêu thu”ï; vì thế ông thấy “có bổn phận phải báo động cho đồng hương để tránh dùng những thực phẩm độc hại đó, nhất là những thực phẩm chế biến, sản xuất từ Trung Quốc và Việt Nam, nay nhập cảng ồ ạt vào Hoa Kỳ.

 

TẤT CẢ NHỮNG GÌ BẠN MUỐN BIẾT VỀ QUẢ TRỨNG

E-mail Print

eggKhông có món ăn nào quen thuộc với mọi gia đình hơn quả trứng. Thế nhưng có rất nhiều điều bạn chưa biết về quả trứng!

TRỨNG BỔ DƯỠNG NHƯ THẾ NÀO?

Khi ta ăn một miếng thịt luộc hay rô ti, thì đó chỉ là một phần thịt heo, bò… với vài chục dưỡng chất mà chủ yếu là các acid amin… Còn lại các chất khoáng cần cho xương cốt thì ở phần xương; các sinh tố ở gan, lòng; gelatin cần cho da thì ở da; keratin cần cho lông tóc lại ở sừng bò… mà ta không thể ăn được. Ngược lại, khi ta ăn một quả trứng thì ta hưởng được trọn vẹn hơn 60 dưỡng chất trong quả trứng, mà nếu để ấp sau 21 ngày sẽ nở ra một cá thể gà hay vịt con có đủ da, thịt, xương, lông, cánh… không dư không thiếu một chất nào. Tính bổ dưỡng toàn phần này được chứng minh bằng giá trị sinh học của trứng, nghĩa là lấy lượng nitrogen của protein tăng cân (sinh cơ) chia cho lượng nitrogen của protein trứng được ăn vào sẽ có tỉ số bằng 1, tức là ăn bao nhiêu protein của trứng vào thì sẽ biến bấy nhiêu thành protein cơ thể.
 
Lấy tỉ số này nhân với 100 ta sẽ có giá trị sinh học của trứng là 100, trong khi của các thực phẩm khác luôn thấp hơn. Protein của trứng hoàn hảo như vậy nên được gọi là protein lý tưởng. Lưu ý trứng ở đây là trứng gà, vịt, cút… ăn cả lòng trắng và lòng đỏ thì mới đạt hiệu quả toàn vẹn được.  Để thấy rõ tính chất bổ dưỡng của trứng, người ta phân tích thành phần acid amin trong protein trứng. Chất lượng này được dựa trên sự dồi dào và cân bằng của các acid amin thiết yếu trong protein trứng. Bảng 1 cho ta thấy hàm lượng protein cũng như các acid amin thiết yếu trong trứng rất giàu và có tỉ lệ cân bằng như trong cơ thể con người. Trứng rất giàu sinh tố và khoáng chất mà trên 70% chúng nằm ở lòng đỏ (2 quả trứng gà hay vịt hoặc 10 trứng chim cút đủ cung cấp trên 50% nhu cầu các sinh tố và khoáng chất thiết yếu cho cơ thể người lớn trong ngày).
 

 

Last Updated ( Saturday, 28 April 2012 14:10 )
 
Page 8 of 11
Username   Password       Forgot password?  Forgot username?  Register / Create an account